Skip navigation
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
Stem Rolar
Gan G. J. ROBERTS.
CRWYDRAIS lawer mewn mynwent-
ydd o dro i dro. Gan amlaf
mynwentydd bodau dynol oeddynt-
gorffwysfeydd tawel pobl debyg i mi a'm
bath; pobl a fedrodd wamalu a chwerthin,
breuddwydio a dyfalu, cyn llesmeirio o'u
hysbryd, neu ddyfod angau disyfyd i
gynnig iddynt gronglwyd ei garreg fedd.
Bûm hefyd mewn mynwentydd bodau
isddynol — myniwentydd cwn. Yn rhai
ohonynt cedwid enwau ac achau'r cwn ar
gerrig nadd prydferth. Ond gwelais er-
aill heb ynddyntt ond bonwellt cnotiog i
guddio'r gwrymiau a gysgodai esgyrn y
cŵn pydredig. Yn wir beddau cŵn oedd
ynddynt hwy ac nid oedd arnynt nac enw
na dyddiad.
O raid bûm fwy nag unwaith mewn
mynwentydd eraill hefyd-mynwentydd
moduron. Yno nid aed i drafferth i
gladdu'r ysgerbwd, dim ond gadael i hin-
on a drycin fagu rhwd a chen i'w ysu a'i
lygru a'i fwyta. Yno rhoed i rwd ryddid
i orffen yn hamddenol a sicr y gyflafan a
gychwynwyd gan y dreifar anghyfrifol
neu'r modurwr esgeulus. Fel y dywed-
ais, o raid yr euthum i'r mynwentydd
hyn bob tro-mynd yno i chwilio am
ddarn o asgwrn modur y medrwn ei asio
yn esgyrn fy modur i fy hun er mwyn
estyn ei einioes a'i warchod rhag mynd
ohono cyn ei amser i'r lle torcalonnus
hwnnw lle nad oes ond rhwd yn ysu neu
ysbeiliwr yn malurio.
Ond y dydd o'r blaen, euthum i fyn-
went newydd gbon, un na welais ei thebyg
erioed o'r blaen — mynwent stêm rolars,
ac ynddi dair o gawresi'r briffordd yn
cadw noswyl a gorffwys yng nghwmni ei
gilydd. Mewn darn o gytir yng nghwr
hen chwarel gerrig ar fin ffordd fawr y
gorffwysent, ac er na ddôi gwynt-traed-y-
meirw yn agos atynt, rhoddid cyfle i bob
gwynt arall bicio i mewn i ffroeni godre'r
chwarel a chwyrnellu rhwng eu 'sgerbyd-
au. Ni ddôi gwynt-traed-y-meirw o'r fyn-
went honno ychwaith, oblegid ni fedd stêm
rolars draed. Dyna pam y methais â deall
pam y llysenwid gŵr a adnabûm unwaith
yn 'stêm rolar' am fod ei draed yn fflat eu
gwadnau ac yn cyfeirio y naill at y myn-
ydd a'r llall at y môr.
Fodd bynnag, mewn chwarel ar fin
ffordd fawr y cefais fynwent y stêm rolars.
Edrychai'r tair yn resynys eu byd. Nid
oedd aroglau stêm cynnes o'u cwmpas
mwyach, ac ni ellid ei weld fel o'r blaen
yn oeri'n ddagrau ar eu casin neu'n
cronni'n lwmp o ddwr gloyw, aflonydd ar
stribed o saim. Yn wir, yr oedd hyd yn
oed y saim wedi diflannu erbyn hyn a
rhwd wedi ei ddisodli. Yr oedd caban
y dreifar mor noeth a thyllog â phenglog
buwch, ac yr oedd haen o rwd coch dros
yr olwynion a fu unwaith yn creinsio cer-
rig y chwarel yn llwch, ac yn eu gwthio'n
ddiarbed i wyneb y ffordd fawr. Ac o
weld y tair cawres yn gorfod huno eu hun
olaf yn y chwarel gerrig honno ac ar fin y
ffordd honno, ymdeimlais â chieidd-dra
na phrofais ei debyg hyd yn oed mewn
mynwentydd cwn. Rhoed eu cyrff llon-
ydd i orffwys yng ngolwg y pethau y bu'r
tair yn tra-arglwyddiaethu arnynt tra
parodd gwres bywyd yn eu hymysgar-
oedd haearnaidd. Gwahardd yr Hen
Destament ferwi llwdn yn llaeth ei fam,
ond dyma Gyngor Sir neu Gyngor Dos-
barth yn goddef peth gwaeth. Ond na
feier y cynghorau ychwaith. Fe all nad
yw hyn ond un enghraifft arall o'r dynged
bryfoclyd honno a fyn roi'r oruchafiaeth
i Asyn Chesterton. Tynged front ydyw
honno, hyd yn oed pan ddigwydd yn
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.