Skip navigation

Y Fflam

 - 

Cyf. 1, rh. 4 Nadolig 1947

Studies in Welsh history. Book review.

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
sedd Brotestanaidd i'r ffaith mai gorsedd
Gymreig oedd hi yn eu golwg hwy, ac i'r
ffaith arall iddynt ddilyn eu harweinwyr fel
defaid yn y cyfnod hwnnw — a'r arweinwyr
hynny yn eu tro yn meddwl byth a hefyd am
eu lles bydol eu hunain, faint b/nnag o gyd-
ymdeimlad cudd a oedd ganddynt â'r hen
grefydd.
Mater o farn bersonol efallai yw'r pethau
hyn a'u tebyg, a rhydd i bawb ei farn ei hun.
Eithr nid mater o farn o gwbl ond o gywirdeb
ffeithiau yw'r gwallau sy'n rhy niferus drwy
gydol y llyfr: 'whe,' yn lle 'who', 36); 'were'
('was,' 38); 'Mawddach' (Mawddwy,' 39);
'Clenneney' ('Clennenau,' 57, 68n, 94, 108,
120); 'Bridgenorth' (Bridgnorth,' 63); 'Thel-
well' ('Thelwall,' 86); 'Appendix E' (Ap-
pendix D,' 86n); 'fly' (flee,' 123); 'Stack-
pool' ('Stackpole,' 170); 'Llewelyn ap Ior-
werth' ('Llewelyn ab Iorwerth,' 24; a 'notor-
ous' yn ddiau am 'famous,' t. 23. A phaham
y sonnir mor fynych B ^sdiusja^ojmn-pjoi, yw'r
'lord marchers'? Onid gwell a chywirach yw'r
hen arfer o ddefnyddio 'marcher lords' (neu
STORIAU.
CHWEDLAU'R MEINI, gan Meuryn. Gwasg Gee, 1946. Tt. 3-11. Pris 3/6.
Pan na wêl awdur yn dda roddi rhagym-
adrodd i lyfr ni ellir ei feirniadu ond o saf-
bwynt y cynnwys ei hunan neu wrth ei gym-
haru â gweithiau tebyg. Yr unig awgrym o
fwriad yr awdur ydyw is-deitl y llyfr, sef
"Gwib i Fro'r Cysgodion." Y mae'r fraw-
ddeg hon yn codi gobeithion dyn. Fe ddis-
gwyl ymgais i geulo'i waed Cymreig neu i
ferwino'i gnawd. Darllenais y chwedlau y
tro cyntaf mewn ysbryd o fawr ddisgwyl. Cof
gennyf ddarllen lawer blwyddyn yn ôl chwedl-
au rhamantus a chynhyrfus Marie Trevelyan-
"From Snowdon to the Sea." Nid teg fai
cofio am ystorïau brawychus Edgar Allan Poe
neu hanes yr erchylltod hwnnw a eilw Mau-
passant yn "Le Horla." Eto ni allwn lai na
chadw mewn cof ddisgleirdeb "Ghost Stories
of an Antiquary" gan y Dr. M. R. James neu
chwedl yr Athro A. L. Rowse am ystrywiau
dychrynllyd rhyw*hen Faen Hir yng ngwlad
Cernyw. Y maent yn enghreifftiau gwych o'r
ias-çhwedl (os caniateir y gair hwn am "thril-
'lords marcher') a 'marcher lordships'?
Gwell hefyd fuasai dywedyd i siroedd Caer-
fyrddin ac Aberteifi gael eu had-drefnu yn
hytrach na'u trefnu yn 1284 (t. 29n), a'r Dr.
T. Gwynn Jones, nid yr Athro Gwyn Jones,
a ddyfynnir ar d. 44. Doniol hefyd yw dar-
llen am ryw Red Castle yn y Gogledd, ar dd.
107 a 115. Onid castell Rhuthun oedd hwn?
Dyna a awgrymir ar d. 116, a'r hen enw Cym-
raeg arno oedd Y Castell Coch yng Ngwern-
for-y wern yn ymestyn o Gaerfallen i Ffyn-
nogion; ceir Wern Fechan (o'i chyferbynu â
Gwern Fawr) hyd heddiw yn enw ar un ran
o'r dref.
Brychau bychain yw'r rhain y gellir eu
cywiro yn yr ail argraffiad. Gobeithio y bydd
galw mawr am y gyfrol hon, ac y caiff yr Han-
esydd a gollwyd yn y Prifathro yn ystod y
blynyddoedd diwethaf hyn atgyfodiad gwell
cyn bo hir a chyfle i gyflawni bwriad dyddiau
Bangor gynt.
Caerdydd.
(Rhuthun gynt).
A. H. WILLIAMS.
ler") hynafiaethol. Cydiais yn y llyfr. Trö-
wyd wic y lamp i lawr, melltithiwyd y dyllu-
anod a hwtiai'n ddibaid yng nghoed y dyffryn
ac ymbaratoais ar gyfer y goriwaered i Fro'r
Cysgodion. Ond ofer fu'r cwbl. Ni ddaeth
yr iasau i gerdded hyd fy nghorff a chysgais yn
dawel a di-hunllef. Cystal dweud ar un-
waith nad rhaid i rieni bryderu am gadw'r
llyfr o gyrraedd eu plant. Y gwir yw nad
ias-chwedlau fel y cyfryw mohonynt ond ys-
tori'au byrion â chyfrodwaith amrywiol o
ddéfnydd 1ledrithiog yn gydwe ynddynt. O
sylweddoli hyn cefais, o'u hail-ddarllen, gryn
flas ar y portreadau o gynfyd pell lIe y gwelir
y meini fel meistri a gweision y ddynoliaeth.
Syniad amheuthun oedd i'r awdur bori ym
meysydd ein hanes boreol am ysbrydoliaeth i
greu'r math arbennig hwn o lenyddiaeth.
Cynnwys y llyfr saith o chwedlau. Ym mhob
un ohonynt un ai fe wneir y maen yn ganol-
bwynt neu ynteu defnyddir y maen fel achlys-
ur i adrodd stori am helyntion ein cyn-dadau,
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.