Skip navigation

Y Fflam

 - 

Cyf. 8 Awst 1949

Y beirdd a'r bobl

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
yw ei gwerthfawrogiad o farddoniaeth yn
mynd yn ddyfnach na thelynegion y jazz-
band a'r limeric boblogaidd? A ddylai
geisio eu cyrraedd, neu a ddylai gyfadd-
awdu â hwy mewn unrhyw fodd? A
ddylai ddisgyn rhyw step neu ddwy megis
yn y gobaith o'u dal, hyd yn oed yn an-
ymwybodol iddynt eu hunain?
Gadewch inni ystyried am eiliad rai o'r
achosion pam y mae apêl celfyddyd hedd-
iw, — a'i chymryd mewn ystyr eang yn
awr, — pam y mae'n ymddangos nad oes
iddi ddiben na chysylltiad â bywyd y
mwyafrif o bobl. Mae'n wir, wrth gwrs,
fod rhai ffurfiau ar fynegiant crefftus, fel
y nofel iboblogaidd a'r ffiim, yn cylchred-
eg yn ddigon llwyddiannus. Ond fe dal-
ai inni gofio fod lletach bwlch heddiw
rhwng y ffurfiau poblogaidd Ir/n a'r rhai
eraill mwy datblygedig, nag a fu nemor
eiioed. Yn Lloegr, er enghraifft, yr
oedd bardd-ddramaydd cyfnod Elisabeth
mewn cyswllt uniongyrchol â'i wranda-
wyr, a'i farddoniaeth yn llythrennol yn
mwynhau'r awyr iach. Hynny i gyd,
wrth gwrs, cyn i'r ddrama fynd yn ddar-
Iun a'i farddoniaeth fynd yn brint.
Meddyliwch eto am yr effeithiau sy
wedi dilyn mecaneiddio a safond bywyd
ein hoes ni. Mae hynny siŵr o fod yn
tueddu at unffurfiaeth ym meddwl ac
ymddygiad pawo ohonom. A chan fod
posibiliadau materol bywyd dyn wedi
cynyddu cymaint yn ein hamser ni, y
mae'r gofynion ar ein pwerau dychmygol
a theimladol yn rhwym o ddioddef. Ac
y mae'r nodweddion sy'n cyd-fynd â'r
cyflwr mecanyddol hwn: dyna i chi un-
donedd proses sy'n nodwedd mor am-
Iwg mewn diwydiant; 'd oes gan y gweith-
iwr bellach ddim diddordeb personol yn
ei gynnyrch; dyna wedyn dyfiant yr un-
edau mawríon, holl ruthr anorffen byw-
yd a'r anhwylderau nerfol a meddyliol
sy'n dilyn; y mae'r rhain i gyd yn ar-
wyddion clir fod ansawdd a thempo byw-
yd wedi newid yn enfawr.
Ond efallai fod y rheswm pennaf yn
gorwedd yn y trawsnewid a fu o'r hen
drefn economaidd ac organig oedd a'i
seiliau ar unedau bychain cymdeithasol
fel y grwp a'r teulu,— o'r drefn yna at
ffurfiau o lywodraeth mwy canolog. O
ganlyniad i hynny y mae yna lai o ym-
deimlad ac o ryddid cymundeb o bobtu
rhwng yr artist a'i gyhoedd. Ac y
mae'r cymundeb hwnnw yn gwbl angen-
rheidiol tuag at lwyddiant eithaf ei gel-
fyddyd. Y gwir amdani yw, yr ydym
yn ceisio cadw i fyny â datblygiadau di-
weddaraf byd y meddwl a phwyslais
gwyddonol ein cyfnod nes bod ein pwer-
au emosiynol a dychmygol yn methu
ffeindio posibilrwydd normal.
Canlyniad hyn i gyd yw fod adwaith y
bardd i fywyd heddiw yn un cym-
hleth. Fe'i gyrrir yn fwyfwy i fyd mewn-
ol ei deimladau ef ei hun a chais yno roi
terfyn ar bethau. A chofiwn, gan mai
gŵr o gyneddfau eithriadol fyw ydyw, ei
fod yn synhwyro'r gwrthdarawiad hwn
ynddo'i hun o hyd. Ar un llaw fe'i cawn
yn ymgodymu â 'i feddyliau preifat ac am
eu mynegi yn ei iaith ei hun, iaith a ym-
ddengys yn ddieithr ar yr olwg gyntaf; ac
o'r ochr arall cawn ef yn ysu gan y dy-
muniad yma o'i eiddo i greu'r gymdeithas
ddelfrydol, cymdeithas lle bo'i lais yn llif-
o'n ddirwystr rhyngddo ef a ninnau.
Dyma'r rheswm hwyrach paham yr ym-
ddengys ei waith yn annealladwy (ar
yr wyneb, beth bynnag), i lawer o'i gyd-
ddynion.
Cymdeithas gymdogol, agos, — daear
yn rhoi lIe a chyfle i'r ddawn bersonol, tir
ffrwythlon i alluoedd y dychymyg a'r
teimlad,— dyna gymdeithas ddelfrydol y
bardd. Mae yna Ie felly heddiw i fardd-
oniacth sy'n rhoi pwyslais ar ymdrech ac
aberth dynion i ddiogelu'r gwerthoedd sy
mewn rhyddid ac iawnder,­-barddon-
iaeth sy'n ddehongliad o'n problemau ni
heddiw ac yn fynegiant o'n gobeithion at
yfory.
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.