Skip navigation
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
LEWIS MORRIS AC ARFERION PRIODI YNG
NGHEREDIGION
Yn rhifynnau'r Gentleman's Magazine am 1791 a 1792, fe geir cyfres
o erthyglau byrion yn dwyn y teitl Morrisian Miscellany-Article
III Cardigan Weddings', lie ceir crynodeb Saesneg o destun gan
Lewis Morris yn trafod arferion priodi yng Ngheredigion yn ystod y
ddeunawfed ganrif Mae'n dra thebygol mai'r erthyglau hynny oedd
ffynhonnell Samuel Rush Meyrick wrth iddo yntau gynnwys adran
debyg yn ei gyfrol ar hanes y sir.2
Daeth y testun gwreiddiol i olau dydd ymysg papurau William
Owen [-Pughe], y geiriadurwr a'r hynafiaethydd, a hynny yn llaw
Lewis Morris ei hunan.3 Yn yr enghraifft o gan y gwahoddwr a ddyf-
ynnir gan y Gentleman's Magazine a chan Meyrick, enwau'r pâr priodasol
yw Einion Owain a Llio Ellis yn nhestun gwreiddiol Lewis Morris,
fodd bynnag, gwelir mai Sion Siams a Chatrin W[illia]m oedd enwau'r
ddau. Dywedir yn ogystal mai Llwyn Ierwerth a'r Havode oedd
eu cartrefi, a bod y briodas wedi ei gweinyddu yn y flwyddyn 1762.
O droi at gofrestri eglwys y plwyf Llanbadarn Fawr, fe fethwyd a
chanfod unrhyw gofnod am briodas rhwng dau o'r enw Einion Owain
a Llio Ellis o gwmpas y flwyddyn honno, ac y mae'n rhaid tybio felly,
mai enwau ffug yw'r rhai hynny. Ymysg cofnodion y priodasau am y
flwyddyn 1761, er hynny, fe geir manylion am alw gostegion 'John
James' a Catherine Jones' ar y 31 Mai, a'r 7 a'r 14 o Fehefin y
flwyddyn honno, a chofnod eu priodas ar Mehefin 20. Disgrifir y
priodfab yn Farmer a'r briodasferch yn Spinster Rhaid tybio
mai Catherine ferch William Jones o'r Hafodau ger Goginan oedd y
ferch. Gwyddys mai William John oedd rhydd-ddeiliad Hafodau yn
1 760,4 a digon naturiol fyddai galw'r briodasferch yn 'Catrin William'
ar 61 enw bedydd ei thad gan y gwahoddwr, ond yn Catherine
Jones o fewn cloriau swyddogol y gofrestr plwyf.
Ymhlith cofnodion bedydd cofrestri Llanbadarn Fawr am. y blyn-
yddoedd dilynol fe geir cofnodion bedyddio plant i'r John James uchod:
ar 19 Gorffennaf 1766, bedyddiwyd Thomas ei fab, ac ar 4 Chwefror
1768, fe fedyddiwyd Elizabeth ei ferch. Llwyniorwerth Isaf yw enw
cartref y tad yn y ddau gofnod, fferm sydd ychydig i'r gorllewin o
bentref Capel Bangor.
Nid i'r un briodas y perthyn y penillion 'pwnco' yn y testun, He
ceir y 'shigowts' (' seek outs') yn ymryson a theulu'r briodasferch, gan
ofyn am ei rhyddhau ar gyfer ei phriodi. Mary Jones' yw enw'r
briodasferch yn yr achos hwn, a 'Chil-y-gelF yw enw'r cartref. Mae'n
debyg mai pwnco o blwyf Pencarreg, ychydig dros y ffin yn sir
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.