Skip navigation

Ceredigion : Journal of the Cardiganshire Antiquarian Society

 - 

Vol. 13, no. 3 1999

Sefydlu ysgol ganolraddol yn Aberteifi, 1890-1898 : 'a denominational venture'? /

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
SEFYDLU YSGOL GANOLRADDOL YN ABERTEIFI, 1890-1898:
"A DENOMINATIONAL VENTURE"?
Wrth gyflwyno'i arolwg diweddar o hanes addysg yng Ngheredigion
rhwng 1700 a 1974, daeth W. Gareth Evans i'r casgliad fod y ddarpariaeth
wedi ei dylanwadu'n drwm gan nifer o ffactorau: 'Educational decision-
making, the location of schools and colleges, as well as prevailing attitudes
to schooling have been subject to the complex influences of the broader geo-
graphical, religious, social, and political backdrop'.1 Mae dilysrwydd y
dadansoddiad hwnnw yn cael ei ategu wrth olrhain ac ystyried rhai o'r
dylanwadau pwysicaf fu ar hanes sefydlu Ysgol Ganolraddol yn nhref
Aberteifi ym 1895 ac ar y dasg o weinyddu'r ysgol honno, a chodi adeilad
pwrpasol iddi, rhwng 1895 a 1898.
Bu'r Ysgol a'r gymuned yn Aberteifi yn dathlu canmlwyddiant agor yr
adeilad hwnnw yn ystod y flwyddyn academaidd 1998-99 ac yn bwrw
golwg ar yr hyn a gyflawnwyd gan yr Ysgol dros ganrif a mwy, mewn cyfres
o ddigwyddiadau. Addas ac amserol felly yw cynnig dadansoddiad o rai o'r
prif ddylanwadau ffurfiannol yn hanes cynnar sefydlu'r Ysgol.
Teg yw dweud fod yr hanes wedi bod yn un lied gythryblus, ac i'r
ymgyrch i sicrhau Ysgol Ganolraddol fod yn un anodd iawn ar brydiau.
Mae'r hanes wedi ei groniclo yn llawn a bywiog yng ngholofnau'r papur
lleol, The Cardigan & Tivyside Advertiser. Er fod llawer iawn o gynnwys y
papur yn y cyfnod hwnnw o natur gyffredinol ac estron iawn gan fod cyfran
sylweddol ohono wedi ei ddwyn i mewn o golofnau papurau newydd
Llundain, cafodd hanes sefydlu'r Ysgol ac ymateb y gymuned i'r datblygiad
pwysig hwnnw, sylw manwl a chyson. Cofnodwyd pob araith, dadl,
penodiad a phenderfyniad, y rhai lled-ddibwys a'r tra phwysig. Bu'r papur
yn gyfrwng i roi mynegiant i bob barn ac anghytundeb ar nifer fawr o
bynciau yn ymwneud a sefydlu'r Ysgol. Mae'n bwysig nodi hefyd ei fod
wedi cyflawni dyletswydd bwysig wrth gefnogi'r ymgyrch i sefydlu ysgol
newydd, a bu'n gyfrwng gwerthfawr i gynnal ymwybyddiaeth y gymuned ac
i hybu brwdfrydedd y dref a'r ardal ar adegau digon anodd yn hanes yr
ymgyrch honno, pan oedd brwdfrydedd ar drai ac anghytundeb dybryd yn
brigo i'r wyneb.
Yn ystod 18902 mae'r papur yn cofnodi'r ffaith fod cyfarfodydd
cyhoeddus wedi eu cynnal yn Neuadd y Dref (y Guildhall) i ystyried a
thrafod y modd y dylid ymateb i'r cyfle i sefydlu ysgol newydd yn Aberteifi
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.