Skip navigation

Ceredigion : Journal of the Cardiganshire Antiquarian Society

 - 

Vol. 14, no. 1 2001

Erlid yn Aberystwyth, 1914-1917 : achos Hermann Ethé.

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
ERLID YN ABERYSTWYTH 1914-1917: ACHOS HERMANN ETHE
Yn Aberystwyth ar ddechrau'r Rhyfel Mawr trigai tri gwr a oedd yn
hen gyfarwydd i'w thrigolion oil, a thri a fu'n byw'n heddychlon ochor yn
ochr a'i gilydd, o fewn ei therfynau, am flynyddoedd lawer. Ond yna daeth tro
sydyn ar fyd, ac yma ceisir adrodd am ran y triwyr hyn, ac eraill hefyd, mewn
achos o erledigaeth chwerw a erys yn un o'r penodau duaf yn hanes y dref.
Cyfreithiwr oedd un ohonynt, T. J. Samuel, aelod o un o hen deulu-
oedd y dref, brawd i David Samuel, prifathro'r Ysgol Ramadeg leol, Ysgol
Ardwyn, awdur llyfrau a chyfrannwr cyson i'r Cymru coch. Graddiodd T.J.
Samuel o Goleg Aberystwyth, ac wedi cyfnod byr mewn swyddfa cyfreithi-
wr ym Methesda, Caemarfon, dychwelodd i Aberystwyth ym 1896, ac yno
bu wedyn hyd ei farw yn 75 mlwydd oed ym 1939, yn gyfreithiwr, yn ynad
heddwch ac yn aelod blaenllaw o Gyngor y Dref ac o Gyngor Sir
Ceredigion. Bu'n faer Aberystwyth, ac o 1921 hyd 1933 ef oedd Clerc y
Dref. Rhyddfrydwr selog a dderbyniodd yr MBE am ei weithgarwch ynglyn
a'r Ymgyrch Gynilo adeg y Rhyfel Mawr.
Meddyg teulu a hanai o ardal Abergwaun oedd T. D. Harries, yr ail
ohonynt. Addysgwyd ef yn Ysgol Ramadeg Hwlffordd ac yn Ysbyty Guys,
Llundain. Ym 1872, ac yntau'n 22 mlwydd oed, ymunodd a phractis med-
dygol yn Aberystwyth, ac ymgartrefodd yno. Bu farw ym 1938 yn 88
mlwydd oed. Fel T. J. Samuel, ymdaflodd yntau i fywyd cyhoeddus.
Etholwyd ef yn aelod o Gyngor y Dref, a gwasanaethodd fel maer rhwng
1893 a 1895. Eisteddai hefyd ar fainc ynadon y dref. Yr oedd ganddo ddwy
ferch a phedwar mab, ac yn Awst 1915, flwyddyn union ar 61 y digwyddi-
adau a groniclir isod, syrthiodd un o'r bechgyn ar faes y gad yn Ffrainc.
Athro yng Ngholeg y Brifysgol yn Aberystwyth oedd y trydydd o'r
triwyr, sef Carl Hermann Ethe. Ym 1875, ac yntau'n 31 mlwydd oed pen-
odwyd ef i Gadair Ieithoedd Dwyreiniol a Modem yn y Coleg, a oedd wedi
agor ei ddrysau dair blynedd ynghynt. Ganed ef yn Straslund yng ngogledd
yr Almaen, yn ddisgynnydd o deulu o Hugenotiaid a ffodd o Ffrainc adeg yr
erlid mawr arnynt yn yr ail ganrif ar bymtheg. Bu'n fyfyriwr ym
Mhrifysgolion Greifswald a Leipzig, gan feithrin yno ei ddiddordeb mewn
astudiaethau Dwyreiniol, a dod yn fuan iawn yn awdurdod cydnabyddedig
ar lenyddiaeth Twrci a Phersia. I wr o'i syniadau rhyddfrydig ef yr oedd
wedi synhwyro nad oedd yr Almaen o dan Bismark yn le cydnaws iddo, a
phan gafodd y cyfle, fe droes yn alltud gwirfoddol.
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.