Lleufer

HYWEL HARRIS Y FFARMWR
GAN R. T. JENKINS
/HWI glywsoch y stori, efallai, am y ffarmwr bach yn ochrau'r
Bala a oedd wedi prynu coed afalau heb wybod yn iawn
sut i'w plannu. Ar stondin yn ffair y Bala, fe welodd lyfr, Plannu
Coed, gan Elfed, ac fe'i prynodd â llawenydd mawr. Ond wedi
ei agor ar ôl te, y peth cyntaf a welodd oedd testun y bregeth
agoriadol "Ac Abraham a blannodd goed Meddai yntau'n
syn Wel, be ar y ddaear wydde'r hen Abram am blannu
coed ?
Yn yr un modd, fe all rhai ohonoch chwithau furmur Be
ar y ddaear wydde'r hen Hywel Harris am ffarmio ? "-oblegid
fel pregethwr mawr y byddwn fel rheol yn meddwl amdano ei.
Ac eto, y mae llawer offeiriad neu bregethwr, fel y dylem gofio,
wedi bod yn ffarmwr da iawn, mewn oes pan oedd hi'n ofynnol i
offeiriad helpu tipyn ar ei ddegwm llwm gan drin tir y persondy,
a phan nad oedd gweinidog yn cael ond y nesaf peth i ddim cyflog
ac yn gorfod tyfu ei fwyd ei hun. 0 ran hynny, ganrifoedd lawer
yn ôl, felly y byddai'r mynaich yn byw pan sefydlwyd mynach-
logydd gYlltaf-y Mynaich Gwynion, onid e, sy'n gyfrifol, yn y
pen draw pell, am amlder defaid a phwysigrwydd gwlân yng
Nghymru. Y mae'n rhaid i'r duwiolaf ohonom gael tamaid
rywsut.
Eto i gyd, ar ddamwain yr aeth Hywel Harris yn ffarmwr — a
damwain drist ar lawer golwg, sef ffrae fawr rhyngddo ef a'i
gyd-Fethodistiaid, 0 1750 hyd 1762. Yn y ffrae honno, fe
bwdws Harris, fel y bydd pobl y De'n dweud, ac fe dorrodd
bob cyswllt â'i hen gyfeillion, yr arweinwyr Methodistaidd.
Ymneilltuodd i'w gartre yn Nhrefeca, a chasglodd o'i gwmpas
yno gynifer ag a allai o bobl o bob rhan o Gymru a oedd o'i blaid
ef, i fyw'n dawel a chytûn, yn un teulu mawr. Yn wir, Y
Teulu oedd yr enw a roddwyd i'r sefydliad rhyfedd hwn. Ar
brydiau, yr oedd cynifer â chant a hanner o aelodau ynddo,
yn W)7, yn wragedd, ac yn blant, ac yr oedd y cyfartaledd yn
gant y flwyddyn.
Megis yn y mynachlogydd gynt, yr oedd yn rhaid i bob un
a ymunai fwrw y cwbl o'i eiddo i'r drysorfa gyffredin-Hywel
Harris ei hun yn rhoi'r cwbl o'i arian, a'i wraig yn rhoi ei harian