Skip navigation
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
CYD-FYW
Gan O. E. ROBERTS
II
NID digwydd rywsut-rywsut y mae'r gwahanol blanhigion a
welwn ni, na'r anifeiliaid a'r trychfilod a'r meicrobau yn eu
mysg. Yn ystod treigl y miloedd canrifoedd daeth rhyw gydweith-
rediad rhwng y gwahanol rywogaethau, nes ffurfio math o gym-
deithas, sydd weithiau'n byw ar ei gilydd, ond ar y cyfan yn di-
bynnu y naill ar y llall ac yn cadw mantoliad ansefydlog. Y mae
i'r gwahanol rywogaethau eu lle arbennig yn y gymdeithas hon,
yn union fel y mae i bobl o wahanol orchwylion eu lle neilltuol
hwythau mewn cymdeithas ddynol.
Dyna'r gweithwyr, y planhigion, eu gwyrddlesni'n ffrwyno
goleuni'r haul yn ynni i'w ddefnyddio i greu siwgrau a phrotinau
allan o garbon, nitrogen, hidrogen ac ocsigen (y cyntaf yn dod
o'r deuocsid yn yr awyr, yr ail o'r nitrad yn y pridd, a'r ddau olaf
o ddwr). Nid oes fodd i'r un anifail fanteisio ar yr elfennau syml
hyn i ffurfio'i brotin a'i siwgr ei hun. Rhaid iddo'u cael yn y
ffurf o brotin a siwgr llysieuol i ddechrau, a llysiau yw bwyd y
radd gyntaf o anifeiliaid. Daw gradd arall o anifeiliaid, y cig-
fwytawyr, i sicrhau eu maeth yn ail-law megis o'r anifeiliaid
eraill a fwyteir ganddynt, nid yn uniongyrchol o'r planhigion.
Pan fo'r anifail ei hun yn fyw, dichon fod iddo'i barasitau, a
phan fydd farw gofala'r carthwyr nad erys gweddillion ohono.
Bydd y dadfeilio olaf yng ngofal y bacteria, a'r pryd hwnnw
dychwel y carbon i'r awyr a'r nitrogen i'r pridd. A dyna gau'r
cylch, a'r elfennau yn addas i'w defnyddio eto i gychwyn cylch
arall. (Fel rheol, y mae'r broses yn fwy cymhleth na hyn. Ni
fwyteir pob planhigyn ac ni fwyteir llawer o anifeiliaid ychwaith.
Gall coedwigoedd syrthio a'u carbon yn cael ei gloi wedyn mewn
glo nes i rywun losgi hwnnw. Ond, yn fras, dyna'r cylch).
Eithr, ar wahn i hyn i gyd, y mae i'r planhigion hwythau eu
cymdeithasau arbennig eu hunain, y cwbl yn dibynnu, mewn
gwirionedd, ar eu moddion i sicrhau'r ddeubeth hanfodol,
goleuni a dwr. Trechaf treisied yw hi, fel Y manteisia un math
ar draul eraill. Fel rheol, y talaf yn y gymdeithas a ddeil y mwyaf
o oleuni'r haul, ond oherwydd hynny addasodd eraill eu hunain
i'r amgylchiadau. Yn y wig bydd yn ami dri thyfiant, y coed tal,
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.