Skip navigation

Lleufer

 - 

Cyf. 20, rh. 1 Gwanwyn 1964

Ceisio cymod yn Iwerddon

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
CEISIO CYMOD YN IWERDDON
Gan GEORGE M. LL. DAVIES
I
[Yn 1922, fe wnaed Cytundeb Heddwch rhwng Llywodraeth
Prydain a'r Gwyddelod a fu'n ymladd dros ryddid eu gwlad.
Y mae hanes y Cytundeb wedi ei adrodd mewn llawer llyfr yn
ystod y deugain mlynedd diweddar. Rhoddir clod amdano i
Lloyd George ac Arglwydd Birkenhead a Tom Jones, a dynion
eraill, ar ochr Prydain; ac i Arthur Griffith a Michael Collins
a De Valera, a Gwyddelod eraill, ac yr ochr arall. Ond y mae'n
syn iawn gennyf feddwl nad oes yr un o'r llyfrau a welais i
yn sôn am y rhan bwysig a gymerth George M. LI. Davies
mewn dwyn y ddwy blaid i gyfarfod â'i gilydd. Ysgrifennodd
ef ei hun fraslun o'r hanes yn ei ddau lyfr, Profiadau Pellach
a Pererindod Heddwch, a braslun helaethach mewn tair ysgrif
yn Welsh Outlook, 1924 a 1925, o dan y teitl Ireland and World
Politics. Trwy ganiatâd caredig ei weddw, Mrs Lesley Davies,
yr wyf am gyfieithu rhannau helaeth o'r ysgrifau hyn i'w
cyhoeddi yn Lleufer, i helpu dwyn yr hanes unwaith eto i'r
amlwg. (Cwtogiad o ysgrifau George Davies sydd yma; y mae
ganddo, er enghraifft, rai sylwadau llym ar yr eglwysi, a'u
difaterwch a'u diymadferthedd yn wyneb yr erchyllterau a gyf-
lawnwyd yn Iwerddon, ond gadewais y rheini i gyd allan, am
yr unig reswm eu bod yn amherthnasol i ddibenion y cyfieith-
iad hwn).
Bu cynrychiolwyr Iwerddon yn Senedd Prydain yn dadlau'n
galed am flynyddoedd dros Ymreolaeth i'w gwlad, ac yr oedd
pob rhan o Iwerddon yn gryf wrth eu cefnau, ac eithrio talaith
Ulster, yn y gogledd-ddwyrain, lle'r oedd y rhan fwyaf o'r
bobl yn Brotestaniaid. Pasiodd y Llywodraeth Ryddfrydol
o dan Mr Gladstone, y Prif Weinidog, Fesur Ymreolaeth
ddwywaith drwy Dy'r Cyffredin, yn 1886 a 1893, ond gwrth-
odwyd ef gan y Torïaid yn Nhŷ'r Arglwyddi. Pan ddaeth y
Rhyddfrydwyr i awdurdod gyda grym yn 1906, pasiwyd Mesur
i gyfyngu ar hawl yr Arglwyddi wrthod Mesurau Tŷ'r Cyff-
redin, a daeth Mesur Ymreolaeth i Iwerddon yn Ddeddf yn
haf 1914. Cyn hyn. vr oedd Ulster, gyda chefnogaeth arwein-
wyr y Torïaid yn Nhy'r Cyffredin, yn bygwth gwrthryfel yn
erbyn y Mesur, ac wedi trefnu byddin i'w wrthsefyll drwy rym
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.