Skip navigation

Y Traethodydd

 - 

Cyf. LXXXV (XVIII) (374-377) 1930

The Diocese of Bangor during three centuries. Book review.

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
beth o'i flaen, gyda'r ddwy Lanrhaiadr (Cinmeirch a Mochnant),
td. 163; ac wrth sylwi ar yrfa droeog Richard Rowlands o'r Aber.
ffraw, sicrach yw dilyn y Tanner MS. xlv na'r Mona Antioua. Nid
yw'n debyg y siglir byth brif golofnau'r gwaith, gan i'r awdur fyned
at y ffynhonellau pura'n bosibl iddo-y cofnodion swyddogol sydd dan
ei warchodaeth ef ei hun, a'r cadarnhad cyferbyniol iddynt yn y
Record Office.
Dylai pob Methodist ddarllen y Rhagair (xi.­lxxxviii.) drwodd
a thro, yn enwedig y grynodeb a rydd yr awdur o atebion yr offeir-
iaid i'r Esgob Pearce yn 1749 (xlix.­li.), Ue y gwelir yr argraff a
wnaethpwyd ar Wynedd gan Howell Harris a'i genhadon cyntaf,
y rhannau o'r wlad a dderbyniodd yr efengyl newydd, a'r cymydau
a fodlonent i'r hen drefn ar bethau. Pwysig iawn yw'r nodiad ar
waelod dalen li., ac enwau Methodistaidd go ddieithr yn hanes
Methodistiaeth. Dylai awdurdodau'r Cylchgrawn Hanes osod eu
gwydrau ar hwn ac ail-fanylu ar adroddiad Visitation 1776 sydd
ynghadw yn Llyfrgell Coleg y Gogledd, er mwyn craffu o ongl newydd
ar adwaith yr ymraniad rhwng Harris a Rowlands ac ar asbri'r hen
seiadau'n dod i ail-fywyd ar ôl y cymodi. Tybed eu bod yn rhy
dueddol i aros gormod uwchben llawysgrifau Trefecca ?
Diddorol, o sylwi ar yr adroddiadau eglwysig, yw gweled pregeth-
wr o Leyn yn tyfu mewn pwysigrwydd, sef Griffith Bevan Lewis.
Gwyddem o'r blaen ei fod yn ddraen yn ystlys offeiriad Llangwnadl,
a hynny er 1743; yn 1749 cyhuddir ef o dramwy'r wlad yn haerllug
benuchel. Cyfeiria Mr. Pryce hefyd at ddau ddyddiadur William
Bulkeley o'r Brynddu ym Môn, boneddwr dreng ond caredig at y
Methodistiaid. Purion o beth fyddai i haneswyr y cyfnod ddod i
archwilio y rheiny; gyda'u hysgrifen fân ar un cant ar ddeg o dudal-
ennau.
Eglwyswr o hil gerdd yw'r cofrestrydd, a gwna ymgais deg i
osod Eglwys y ddeunawfed ganrif mewn 'gwedd gymharol barchus.
Nid yw'n cau un llygad, heb sôn am ddau, rhag gweled ei dwfn gam-
weddau a'i haml anfanteision. Y mae'n bur drwm ar ei gwaith yn
ymollwng yn ysgafala i ddilyn materolrwydd yr oes. Wrth wneud
hyn, pwysleisia'r ffaith fod clerigwyr da a dysgedig mewn llawer
iawn o blwyfi'r esgobaeth; a dywed fod Senex wedi gor-gondemnio
rhai o hen arferion Cymru yn Nhrysorfa 1799 (lxxi.­lxxiii.). Nid
oes ddadl am gymeriadau teilwng nifer mawr o'r offeiriaid. Waeth
am hynny, oni thystia rhawd hanes crefydd nad yw dysg a diwyll-
iant ynddynt eu hunain, na daioni diniwed a diymadferth, yn debyg
i ddigon i weddnewid wyneb ysbrydol gwlad ? Ateb y diwygwyr i'r
elfennau Ueol, staiic hyn oedd sarnu terfynau cysegredig y plwyfi,
a goresgyn esgobaeth Bangor drwy yrru eu meirch ar garlam wyllt
drwy ben uchaf Ceredigion a gwaelod Arwystli ffordd arall 0
ddweud bod y Gogledd at drugaredd y De. Peth arall: ni all diwyg-
iad chwyldroadol, cyforiog o ddynamic yr ysbryd, eistedd i lawr
yn ddefosiynol i dafoli rhwng drwg a da, a chyhoeddi bod ambell
interliwt yn briodol i wrando arni, bod ambell gainc ar delyn yn
grefyddol ddigon. Rhywbeth i ddychrynu rhagddo yw chwyldroad
pwerus yn llaw pobl wedi alaru disgwyl amdano; ac nid oes dim
mwy di-drugaredd na'r ffagl ysbrydol a dynion meidrol yn ei llywio.
Bydd rhaid cofio'r ystyriaethau hyn wrth ddarllen geiriau dram-
odol yr hen Fethodistiaid. Wrth ddwyn y paragraff hwn i ben, gob-
eithiwn y bydd astudio gofalus ar y Rhagair, pe dim ond i fwyn-
hau gwaith Eglwyswr gonest dysgedig yn ceisio arfer cyfiawnder at
gyfnod anodd i'w ryfeddu.
Serch y gofal a'r tegwch, y mae lle á gerydd neu ddau. Cam-brint
am Bodwrdda yw Bodrida (xxxiv.); llawer iawn mwy o bethau da
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.