Y Traethodydd

ydyw'r rhain nes ei bod yn anodd dethol esiamplau, a chollent, bid
sicr, gryn lawer wrth eu trosi i iaith arall. Y mae ynddi ystôr o
hanes am fudiadau pwysig a byd-eang.
A heblaw hanes ceir dyfyniadau o weithiau dysgedig yn datgan
barn ar wahanol bynciau. A cheir barn y Deon ei hun, ac nid gwerth
'byohan a rydd neb a ystyrio ar farn gwr mor ddyfnddysg a duwiol-
frydig ag ef. Cynorthwyir ni drwy'r moddion hyn i ffurfio ein barn
ein hunain ar bynciau moesol y dydd. Ac er inni betruso galw'r
llyfr hwn yn Uyfr mawr, nid oes amheuaeth nad ydyw yn un o'r
llyfrau gwerthfawrocaf a mwyatf buddiol a ymddangosodd yn ddi-
weddar.
Aberystwyth.
W. JENKYN JONES.
MOESEG. Gan y Parch. James Evans, M.A. tt. vii.-f 141. Cyfres
y Brifysgol a'r Werin. Pris, 2/6.
Y cynnig hwn o eiddo'r Parch. James Evans ydyw'r cyntaf yn
Gymraeg-hyd y gwn i­-i drafod Moeseg yn unol â nodwedd
wyddonol y dyddiau hyn," ac nid yw'n rhyfedd gan hynny i'r awdur
deimlo'i ibod yn anodd i'r Gymraeg barablu'n groyw yn y gangen
hon." Cynnwys y llyfr y penodau a ganlyn (1) Nodweddion a Thyf.
iant Dyn; (2) Moeseg a'i Hefrydiaeth; (3) Ystyr Ymddygiad; (4)
Y Rhinweddau; (5) Prif Broblem Moeseg; (6) Y Daioni Pennaf (7)
Moeseg a Gwyddorau eraill. Ychwanegir atynt gyfeiriadau at aw-
duron (a fyddai'n tfwy hwylus o lawer ar waelod y tudalennau lle'r
enwir hwy), Llyfryddiaeth, Geirfa, a Mynegai.
Y mae brawddegau anffodus iawn yn y Rhagymadrodd ynglŷn â
Llyfryddiaeth. Ebr yr awdur, O'r llyfrau a enwir try-
chinebus i'r eithaf fuasai i neb ddarllen y cwbl oll. Y mae'r fath
beth yn bod â diffyg traul meddyliol" (td. iv.). Efallai mai smalio'r
oedd Mr. Evans, ond bid a fynno am hynny, y mae'n anffodus ddigon.
Fe ddylai pawb a fynno drin y pwnc o ddifrif ddarllen y cwbl a
gynnwys rhestr Mr. Evans, a llawer iawn heblaw'r rhai hynny. Y
mae'r cyngor yn amlygu anghrediniaeth yn y rheswm dynol, ac yn
achlesu'r diffyg trylwyredd hynny mewn ysgolheictod wnâ waith
Athroniaeth yn ddiystyr o'i gychwyn cyntaf. Efallai nad yw'n ormod
dywedyd i Mr. Evans yn y geiriau hyn roddi mynegiant i ddiffyg
mwyatf sylfaenol y llyfr.
'Cychwynnir y drafodaeth drwy fwrw golwg ar nodweddion a
thyfiant dyn," ac y mae grym y sylwadau'n troi o gwmpas y greddfau
a'r lled-reddfau, .gan fanylu ychydig ar y reddf heidgar, awgrymiad,
dynwarediad ac arferiad. Y mae Mr. Evans yn dibynnu bron yn
gytfangwbl ar Social Psychology McDougall. Y mae darnau mawr
o'r bennod nad ydynt yn ddim namyn cyfieithiad neu aralleiriad o
frawddegau McDougall. Ni ddengys y bennod ond y nesaf peth i
ddim o ddylanwad y datblygiadau aruthrol sy'n cymryd lle'n feun-
yddiol mewn Eneideg, ac ni allwn lai na theimlo na fu excursion Mr.
Evans i Eneideg yn llwyddiannus iawn gogyfer â phwrpas nodwedd
wyddonol y dyddiau hyn."
Y mae cryn ansicrwydd yn y drafodaeth ar Foeseg a'i Hetfryd-
iaeth." Rhennir y gwyddorau i'r (a) Disgrifiadol a'r (b) Normadol.
Gosodir Moeseg yn yr olatf, a deffinir hi i gychwyn fel Gwyddor
ymddygiad gwirfoddol gan bwysleisio'r elfen wirfoddol. Ndd yw'r
hyn a ddywedir am y gwyddorau normadol yn glir, a gwahaniaethir
rhyngddynt ar sail sydd yn gwbl gytfeiliornus. Ysgrifennir yn