Skip navigation
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
Adolygiadau.
THREE TREATISES CONCERNING WALES, by John Penry, with an
Introduction by David Williams. Gwasg Prifysgo Cymru 168 td.,
pris 25/
Y mae'n anodd i ni Ymneilltuwyr Cymreig sylweddoli nad oes ond prm
ganrif er pan ddaeth gyrfa John Penry yn rhan fyw o'n hetifeddiaeth
cenedlaethol a chretfyddol. Eithr dengys yr Athro David Williams i ni
unwaith eto yn ei ragymadrodd byr (rhyw ugain tudalen) i'r cyhceddiad
hwn 4 rai o weithiau Penry ei hun, i'r cof amdano farw'n Uwyr yng
Nghymru ar l ei ddienyddiad yn 1593, nes yr adferwyd gan Thomas
Rees yn ei lyfr History oj Protestant Nonconformity in Wales yn 1861. Yn
nhymheredd arbennig hanner olaf y ganrif ddiwethaf, gyda'i diddordeb
byw mewn egwyddorion Ymneilltuaeth a'r deffroad i ymwybyddiaeth cenedl-
aethol, nid rhyfedd i'r stori drist afael yn nychymyg y werin Gymraeg.
Eto nid oedd yn hawdd i'r darllenwr cyffredin gael gafael yng ngeiriau
Penry ei hun (ar wahn i'r traethawd cyntaf, a gyhoeddwyd yn 1905 gan
Gymdeithas Hanes yr Annibynwyr Saesneg); yr oedd llawer o'r llaw-
ysgrifau yn America, a'r copau prin o'i weithiau argraffedig ynghudd
niewn llyfrgelloedd yn y wlad hon. Yr oedd yn agored felly i ysgrifenwyr
gwrth-Ymneilltuol a gwrth-Gymreig i ddadlau mai'r myth am John Penry
oedd yn bwysig, ac yn wir i honni na fedrai ei weithiau ysgrifenedig ddal
pwysau'r holl edmygedd a dywalltwyd mor hael ar stori ei fywyd. Cymwyn-
as fawr felly yw i'r Athro Williams .gyhoeddi'r testunau hyn sydd yn ein
Llyfrgell Genedlaethol bellach yn ogystal ag yn yr Amgueddfa Brydeinig.
Rhaid cofio mai tri thraethawd ar Gymru yn unig a gyhoeddir yma. Ni
cheir yma yr hyn a sgrifenodd yn yr Alban, na'r geiriau a ddefnyddiwyd
yn sail i'w brawf ac i'w goll-farnu, nac ychwaith ei amddiffyniadau a'i
apeliadau at Burghley a'r frenhines ar derfyn ei oes. (Cyhoeddwyd yr olaf
hyn eisoes, ynghyd 'i ddyddlyfr, gan Dr. Albert Peel yn 1944.) Ni cheir
yma chwaith ddim goleuni pellach ar broblem astrus Martin Marprelate, gan
i'r tri traethawd hyn ymddangos o flaen y pamffledi hynny, er i'r ail a'r
trydydd ohonynt ddyfod o'r un wasg gudd, ond yn dwyn enw eu hawdur.
Cawn yma serch hynny ddigon o brawf mai ei fawr sl dros achub eneidiau
ei gyd-wladwyr a symbylodd holl lafur Penry ac a'i harweiniodd i chwilio
am foddion tuallan i dTefn Eglwysig Elisabeth i gyrraedd ei nod. Am
hynny y bu'n rhaid iddo dalu'r pris eithaf, gan na fedrai Elisabeth oddef
unrhyw un i sarnu ar drefn ac unffurfiaeth ei hadeiladwaith eglwysig, pa
mor ddidwyll bynnag ei eiriau o barch ac edmygedd ohoni hi fel person
a brenhines. Cymrodedd oedd ei heglwysi a luniodd yn ofalus er mwyn
osgoi yn ei theyrnas hi y rhyfeloedd crefyddol a rwygai wledydd y Cyfan-
dir. Felly ni losgwyd Penry fel heretig eithr fe'i dienyddiwyd fel trosedd-
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.