Y Traethodydd

Sylwir hefyd ar y gwaith o ddarparu tri llyfr emynau ar gyfer enwad
y 'Methodistiaid Calfinaidd, ac fel y gellid disgwyl, cyffyrddir ag amibeH
ddadl ynglŷn â chywiro orgraff a diwinyddiaeth rhai o'r emynau. Trwy
ddarllen yn fanwl y rhagymadrodd i ambell gasgliad, llwyddodd' yr awdur
i lunio darlun cywir ac onest o gyflwr caniadaeth y cysegr ar adegau
arbennig yn hanes y genedl. Gwir y dywedodd rhywun fod y Rhaglith faith
i Llyfr Tanau Cynulleidfaol Ieuan Gwyllt (1859) lawn mor bwysig i'r
hanesydd a'r cerddor ag ydyw oynnwys y gyfrol, er cystal hwnnw yn ôl
safonau'r ganrif o'r blaen.
Byrdwn rhan helaeth o ddarlith Mr. Williams yw bod canu synhwyrol,
deallus (a dyfynnu Elfed), yn dyfnhau ein mawl ac yn perffeithio ein
haddoliad." Yr un pryd, fe all hwyl y dôn beryglu urddas yr emyn, oni
lwyddir i ddewis alaw sy'n llawforwyn deilwng a phriodol i wirionedd yr
emyn hwnnw, yn ogystal ag i'r profiad a gaiiff ei fynegi ynddo.
Yn y cyswllt hwn, ceir ambell berl yn y ddarlith y byddai o fantais i
bawb sy'n ymwneud â chanu cynulleidfaol fyfyrio'n ddwys uwch ei phen.
Wele ddwy enghraifft yn unig y gellid trafod eu sylwedd gan bob codwr
canu ac organydd sy'n ystyried canu fel cyfrwng i dorri trwy'r llen at y
Brenin Mawr: Rhythm tôn sydd yn bwysig" (t. 32), a Gwyddom nad y
cynulleidfaoedd mawr bob amser biau'r canu gorau (t. 34). Gwir bob gair!
Y mae rhai tonau yn y gwahanol gasgliadau enwadol y condemniwyd eu
rhythm yn òl safonau'r ganrif o'r blaen, ac fe ẃyr pawb erbyn hyn ei bod
yn bosibl i bedwarawd neu wythawd ganu mawl yn ddeallus!
Tua diwedd y Ddarlith, y mae'r awdur yn trafod tueddiadau cyfoes
mewn canu mawl, a gwelir yn eglur nad yw'n un o'r gweinidogion hynny
sy'n anghymeradwyo defnyddio'r gitâr a dulliau cyfoes eraill mewn gwasan-
aeth crefyddol. Meddai (tt. 36-37) Nid anfynych yr estynnwn wahodd-
iad i bartïon bychain o fechgyn a genethod i gynnal gwasanaeth ar nos
Sul. Canant emynau cyfarwydd a newydd i gyfeiliant gitâr. Nid dyma'r
tro cyntaf i'r gitâr gael croeso yn yr eglwys. Diddorol yw cofio mai i
gyfeiliant gitâr mewn eglwys Gatholig Rufeinig yn Awstria yn 1818 y canwyd
gyntaf y garol fwyaf poblogaidd yn y byd: ''Dawel Nos'
Argraffwyd y llyfryn yn lân a destlus gan Lyfrfa'r M.C., a'r unig lithriad
hychan y sylwais i arno oedd y cyfeiriad at y Bad of Hope (!) ar dud. 26.
Bangor. Htrw WtrjJAMS.
R. Bryn Wii.uams. Agor (iLlyfrfa'r M.C., Caernarfon). 80c.
Nofelig gan tudalen ydy hon ac mae'n dilyn un o nofelau eraill yr awdur,
sef Y Rebel. Adroddai honno hanes un o arloeswyr Y Wladfa, gŵr ifanc
o'r enw Dafydd. Sefydlodd fferm iddo'i hun yng Nghwm Hyfryd a chyd-
fyw ag Indiad. Cafodd blentyn ohoni, ond ni pharhaodd y berthynas yn
hir. Fe aeth y ferch i ffwrdd a mynd a'i phlentyn gyda hi a chafodd
Dafydd ei droi o'r capel a'i alltudio o'r gymdeithas biwritanaidd Gymreig
oherwvdd ei fod. vn eu harn nhw. wedi pechu.