Skip navigation

Y Traethodydd

 - 

Cyf. CXL (594-597) 1985

Athroniaeth Crefydd yr Esgob Butler - Anfarwoldeb

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
Sylwadau ar Athroniaeth Crefydd yr Esgob Butler-
Anfarwoldeb
YN Nhraethodydd Hydref 1982 cynigiais rai sylwadau ar ddadleuon yr Athro
Hywel D. Lewis ynglyn ag anfarwoldeb yr enaid. Ar ôl ysgrifennu'r sylwadau
hynny, ailddarllenais lyfr enwog yr Esgob Joseph Butler, The Analogy of
Religion, Natural and Revealed to the Constitution and course of Nature, a
gyhoeddwyd yn 1736. Mae pennod gyntaf y llyfr yn cynnwys dadleuon o blaid
anfarwoldeb, ac wrth ailafael yn nadleuon Butler, sylweddolais ei fod ef, fel
Lewis, yn rhagdybio safbwynt Gartesaidd, ac o'r herwydd bod cryn debygrwydd
rhwng dadleuon y ddau athronydd ar y pwnc yma, er bod dau can mlynedd yn eu
gwahanu.
Yn y ganrif hon, hyd yn ddiweddar, Yoedd cryn drafod mewn adrannau
athroniaeth ym Mhrifysgolion Prydain, ar foeseg Butler a gyhoeddwyd yn
bennaf yn ei Fifteen Sermons delivered at the Rolls Chapel (1726).1 Mewn
erthygl wych gan yr athronydd craff a theiddgar hwnnw o Gaergrawnt, y
diweddar Athro C. D. Broad,2 canmola ef waith moesegol Butler yn fawr iawn.
Fe â'r hanesydd E. C. Mossner gryn dipyn ymhellach.3 Saif pwysigrwydd
syniadau Butler, medd ef, yn gyfan ar wreiddioldeb ei syniadau ar foeseg: nid oes
dim gwreiddioldeb yn yr Analogy of Religion, yr unig lyfr yn cynnwys
trafodaeth systematig o bwnc arbennig, a gyhoeddodd Butler. Ailadrodd
dadleuon a ymddangosodd yng ngwaith eraill cyn cyhoeddi'r Analogy yn 1736 a
wna Butler yn ei lyfr, yn ôl Mossner. Os dyma farn ein canrif ni am waith Butler,
nid felly y bu hi. Yn sicr yn ail hanner y ddeunawfed ganrif, ac yn enwedig yn y
ganrif ddiwethaf, 'roedd yr Analogy mewn bri mawr. Ar wahân i fod yn faes
llafur i do ar ôl to o fyfyrwyr, fe wyddom mai'r Analogy oedd prif werslyfr
apologetic y ganrif ddiwethaf ac iddo ddylanwadu yn drwm ar ddiwinyddion
mawr fel Newman, F. D. Maurice, a R. W. Church, heb sôn am lenorion fel
Coleridge a Matthew Arnold. Mae lle i gredu bod dylanwad yr Analogy yn
drwm ar ddiwinyddion yng Nghymru. Gwyddom fod y Dr. Thomas Chalmers
wedi cyhoeddi ei ddarlithiau ar Butler4 a gellid disgwyl bod syniadau Chalmers
wedi dylanwadu ar Lewis Edwards, a thrwyddo ef ar Gymru. Beth bynnag am
hynny fe wyddom fod cyfieithiad Cymraeg o'r Analogy wedi ymddangos yn
1859 ac fe wyddom hefyd fod dosbarth allanol o weithwyr cyffredin yn y ganrif
ddiwethaf yn astudio Analogy Butler.5 Nid yw myfyrwyr prifysgol heddiw a
freintiwyd â llawer mwy o addysg ffurfiol na'r gweithwyr cyffredin hynny o'r lofa
a'r gwaith dur, wedi clywed sôn am yr Analogy, ac yn sicr nid ydynt wedi ei
ddarllen.
Cyn troi at gynnwys yr Analogy diddorol sylwi bod Butler, ar ôl ei benodi'n
esgob Durham yn 1751, un o esgobaethau pwysicaf Lloegr, yn gofidio'n arw
oherwydd y dirywiad mawr ar grefydd yn nghanol y ddeunawfed ganrif. Yn ei
anerchiad cyntaf i offeiriaid yr esgobaeth cychwynnodd Butler â'r geiriau hyn:
It is impossible for me, my brethren, upon our first meeting of this kind, to forbear lamenting
with you the general decay of religion in this nation: which is now observed by every one, and
has been for some time the complaint of all serious persons.6
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.