Skip navigation

Y Traethodydd

 - 

Cyf. CXLII (602-605) 1987

Rhai termau cerddoriaeth eglwysig yng ngwaith y cywyddwyr

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
gerddoriaeth eglwysig a cherddoriaeth seciwlar. Trafodwyd y traddodiad
cerdd dant a ddisgrifir yng ngweithiau'r beirdd gan T. Gwynn Jones,
A. O. H. Jarman ac Enid Roberts,4 ond ychydig o sylw a roddwyd hyd yma
i'r nifer o dermau cerddorol penodol a ddefnyddid gan y beirdd mewn
cysylltiad  cherddoriaeth gysegredig.
Yr oedd beirdd Cymraeg yr Oesoedd Canol diweddar yn weddol fanwl
yn eu disgrifiadau o'r ffurfiau cerddorol a ddefnyddid yn yr eglwys, yn
enwedig yn gysylltiedig  rhanganu. I'r cerddor, dynoda'r termau byrdwn,
trebl, mn a chwatrebl, a welir yn eu gwaith, rannau lleisiol arddull
gerddorol a elwir yn Faburden. Nid oes fawr ddim gwahaniaeth rhwng y
modd y sillefir y termau hyn a'r modd y sillefir hwy yn yr enghreifftiau
niferus a welir ym marddoniaeth Saesneg y cyfnod. Yn y Story of England
gan Robert Manning (c. 1315-1338), sef cerdd yn sn am goroni'r Brenin
Arthur, disgrifia'r bardd y gerddoriaeth a berfformid yn ystod offeren:
When pe Procession was gon,
Pe Messe bygan sone anon:
per myghte men se fair samninge
Of po clerkes pat best coupe synge,
Wyp treble, mene, and burdoun,
Of mani on was ful swete soun
Of po pat songe heye and low,
And po pat coupe orgnes blowe.5
Ceir yr un termau yn The Visions of Tundale (1391-1410), lle sonnir am
gerddoriaeth eglwysig fel un o geinion y Baradwys Ddaearol:
On po cordes wer instrumentis sere
Of musike, pat hadde swete sown and clere,
Organes, symbales and tympanes
And harpes, pat range all at ones.
pai gaf a delectabull sowne,
Bope trebull and mene, and burdowne.
Defnyddia'r beirdd Cymreig y termau hyn yn yr un modd, gan gynnwys
cyfeiriadau at yr organ. Dichon mai disgrifio sain organ yr Abaty a'r nifer o
rannau a genid arni a wna Dafydd Nanmor yn ei gywydd i Forgan, Abad
Ystrad Fflur (c.1445-86):7
Teg yw swn byrdwn lle bo
Trebl a mn trwy blwm8 yno.
Awgrymodd Trowell9 y gallai 'trwy blwm' fod yn air mwys am triplum,
ond annhebygol yw hyn, gan na wyddys am unrhyw enghraifft o'r gair
hwn yng ngweithiau Cymraeg y cyfnod. Diddorol yw sylwi, fodd bynnag,
bod y mynaich Sistersiaidd a'r mynaich Benedictaidd yn enwog er y
ddeuddegfed ganrif am ffurf o ganu a elwid triplesong. 10 Ceir cyfeiriad yn
Statudau Cabidwl Cyffredinol Urdd y Sistersiaid yn 1217 at ganu mewn
tri llais ac mewn pedwar llais yn abatai Dore a Tyndyrn.11
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.