Y Traethodydd

Athroniaeth Cosb ac Athrawiaeth yr Iawn
I
'For Manslaughter in a combat, Patteson, J., once inflicted merely a
fine of a shilling.' Nodyn godre yn y llyfr y dechreuais ddysgu Cyfraith
Trosedd oddi wrtho yw'r frawddeg,1 ac fe wna destun da i'r bregeth
sydd gennyf, gan ei bod yn goleuo'n gryno wirionedd am y gyfraith fel
y gwelir hi gan wyr y grefft.
Â'r gosodiad ffeithiol yna gellir cyferbynnu'r hyn a glywais o'r
pulpud yng nghyfnod Gorfodaeth Filwrol, mewn sylw ar ddefryd a
roesai mainc ynadon arbennig ar wr ieuanc am wrthod archwiliad
meddygol. Soniasai cadeirydd y fainc am gymeriad dilychwin y gwr
ieuanc a'i argyhoeddiad cydwybodol ar fater gwasanaeth milwrol;
ond gosododd arno'r gosb fwyaf a ganiatâi'r Ddeddf. A dyna Gyfraith
a Chyfiawnder, meddai'r pregethwr: nid oedd dan y Gyfraith Ie i
Drugaredd, ond rhaid oedd cosbi.
Ond yn ffodus i'r heddychwr ieuanc, yr oedd ganddo apêl yn erbyn y
ddedfryd, a'r apêl yn mynd at Recordor y dref, bargyfreithiwr a
fyddai'n ddiweddarach yn llanw swyddi uchel iawn yn y gyfraith.
Gwyddai hwnnw, fel y barnwr Patteson ganrif ynghynt, nad oedd
rheidrwydd arno i gosbi, ac yn sicr nad oedd rheidrwydd i roi'r gosb
fwyaf; a lliniarwyd ar y gosb. Dedfrydwyd y gwr ieuanc i garchar am
dri mis; ac 'roedd hynny'n rhoi iddo'r hawl i ail wrandawiad gan
Dribiwnlys.
'Roedd gan y rhai a oedd yn gweinyddu'r gyfraith syniad gwahanol
am y gyfraith i'r pregethwr hwnnw; a syniad gwahanol i eiddo rhyw
ynades o Went, a ymddiswyddodd o'i hyneidiaeth am i rai ynadon
Cymroaidd ymatal rhag cosbi rhai o'r Cymry a ballodd godi trwydded
deledu. Dyma'r Cymry hynny wedi cael dianc yn rhydd, meddai hi,
ond petai gweddw dlawd yn dod ger ei bron hi am fod heb drwydded