Skip navigation

Y Traethodydd

 - 

Cyf. CXLIX (630-633) 1994

Jones y Dwyrain, 1746-1794

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
Jones y Dwyrain 1746-1794
Bu farw Syr William Jones union ddau gan mlynedd yn ôl, yn wyth a
deugain oed.* Enwyd coeden hardd ar ei ôl. Crybwyllir ei enw yn 1066
and A11 That, ond mwy annisgwyl yw'r rhan cameo sydd ganddo yn
un 0 lyfrau Babar, sef Babar and Father Christmas. Ffrwyth ei oriau
hamdden oedd erthyglau megis 'On the Lorus, or slow-paced Lemur';
'On the Pangolin of Bahar'; 'On the Baya, or Indian Gross-beak'; ac
'On the cure of the Elephantiasis and other disorders of the blood'. Yn
ôl y traddodiad, pan gyfarfu â brenin Ffrainc, cafodd ei gyflwyno fel
'dyn a wyr bob iaith ond ei iaith ei hun'. Yr oedd ei dad yn Gymro
Cymraeg ac yn fathemategydd dawnus, ac yr oedd ef ei hun yn briod â
merch Esgob Llanelwy. Yn farnwr wrth ei alwedigaeth, fe gafodd
ddylanwad aruthrol ar lenyddiaeth Ewrop drwy ddwyn i sylw'r
Gorllewin ieithoedd a llên y Dwyrain. Efe, hefyd, a ystyrir yn dad
Ieitheg Gymharol oherwydd iddo, yn ddiarwybod bron, lunio'r
gosodiad diamwys cyntaf fod nifer o ieithoedd Ewrop ac India yn
tarddu o'r famiaith goll a elwir bellach yn Indo-Ewropeg.
Dan adain ei dad y mae'r cofnod am Syr William Jones yn
Y Bywgraffiadur Cymreig. William Jones oedd enw'r tad hefyd (1680-
1749), mathemategydd disglair a ddaeth yn gyfaill i Newton a Halley,
ac yn Is-lywydd y Gymdeithas Frenhinol. Ganwyd y tad yn
Llanfihangel Tre'r Beirdd, yn y tyddyn nesaf at y Fferem lle ganed
Morrisiaid Môn. Ac yn wir, yn ôl Lewis Morris, 'roeddent yn brith
berthyn iddo drwy Elizabeth Rowland, ei fam-gu ar ochr ei fam.
Symudodd y teulu i'r Tyddyn-bach, Llanbabo ('Pabo' oedd llysenw
William gan y Morrisiaid), ac yna, ar farwolaeth y tad, i Glymwr yn yr
un plwyf.
Sgwrs anffurfiol a draddodwyd yn Aberystwyth, Hydref 1991. Mae gan Dr. Caryl
Davies ymdriniaeth fanylach o lawer â Jones a Chymru ar y gweill; fe fydd ei
herthygl yn ymddangos yn un o rifynnau nesaf Y Traethodydd.
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.