Skip navigation
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
1. Llewelyn E. Jenkins, Craig-cefn-parc, Hanes Bywyd y Gwir Anrhydeddus William
Ewart Gladstone (Ystalyfera: 'Argraffwyd gan Ebenezer Rees, Llyfr-werthydd',
[1888]), 164 tud.
Nid oes dyddiad ar wyneb-ddalen y gyfrol hon, ond dyddir y rhagymadrodd
'Craigcefnparc, Medi, 1888'. Brodor o ardal Merthyr Tudful oedd Llewelyn
Edward Jenkins. Adeg cyhoeddi'r llyfr yr oedd yn weinidog gyda'r Annibynwyr
ym Mhant-y-crwys (yn agos i flaen Cwm Clydach ym mhlwyf Llangyfelach). Yn
1886 yr oedd wedi priodi merch o Ystalyfera, man argraffu ei lyfr. (Ar Jenkins,
gw. T. Stephens, gol., Album Aberhonddu, 1898, tt. 282-3; Hanes Eglwysi
Annibynol Cymru, 2, tt. 94-5, 264, a 5, tt. 140).
Yn ei ragymadrodd, dywed Llewelyn Jenkins fel a ganlyn: 'Hyd y gwyddom,
nid oes yn meddiant ein cenedl yn yr iaith Gymraeg, lyfr bychan na mawr
yn rhoddi hanes, yr anfarwol William Ewart Gladstone Y mae yn ddiau
yn golled i Gymru Ryddfrydol ei bod heb gymaint a llawlyfr bychan yn rhoddi
braslun o hanes a gweithrediadau Arweinydd Mawr y Rhyddfrydwyr.' Ym-
ddangosodd y gyfrol hon yn wreiddiol yn gyfres o erthyglau y Y Gweithiwr
Cymreig yn 1885, o rifyn 4 (19 Chwefror) hyd rifyn 36 (1 Hydref), dan y ffugenw
'Leolin', a dywed Llewelyn Jenkins i nifer bwyso arno i'w casglu ynghyd i
gyfrol.
2. John Owen Jones ('Ap Ffarmwr'), William Ewart Gladstone (Caernarfon: Swyddfa'r
Wasg Genedlaethol Gymreig, 1898), iv + 122 tud.
Dyddir rhagymadrodd y llyfr hwn 'Swyddfa'r "Daily Express," Nottingham,
Mehefin, 1897'. Mewn nodyn ar gefn dalen y rhagymadrodd, dywedir: 'Fe wel y
darllenydd fod gwahaniaeth rhwng amseriadau y berfau yn nhudalenau cyntaf y
llyfr a'r rhanau dilynol. Yr eglurhad yw fod y tudalenau hyny wedi eu hargraphu
cyn marwolaeth Mr. Gladstone [ym Mai 1898].'
Bu 'Ap Ffarmwr' ar staff y papurau a gyhoeddwyd gan y Wasg Genedlaethol
Gymreig yng Nghaernarfon yn 1884-5, ac yna eto rhwng 1890 a 1894. Oddi yno
aeth i Ferthyr Tudful i olygu'r Merthyr Times. Yna, yn 1897, aeth yn ysgrifennydd
erthyglau blaen i'r Nottingham Daily Express, ac yn Nottingham y bu farw
ym Mawrth 1899 yn 38 oed. (Ar 'Ap Ffarmwr', gw. yr atodiad i'r Bywgraffiadur
Cymreig, 1970, 1. 118. Ceir erthygl ar ei yrfa gynnar gan R. Maldwyn Parry a Cyril
Parry yn Trafodion Cymdeithas Hynafiaethwyr a Naturiaethwyr Mon, 1967, 72-108,
erthygl arno gan David A. Pretty yn YFaner, 15 Mehefin 1984, tt. 12-13, a llawer
o son amdano yng nghyfrol David Pretty, The Rural Revolt that Failed: Farm
Workers' Trade Unions in Wales, 1889-1950, 1989 — cyfrol sydd a llun o 'Ap
Ffarmwr' yn wyneb-ddarlun iddi.)
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for all purposes while respecting the moral rights of the creators.