Skip navigation
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
STORI FER
Yr Ysbryd ar yr Allt
"'TOES dim o'r fath beth," meddai
Thomas yn ddirmygus, gan boeri
i'r tân. Eistedd yr oeddym o
gwmpas y tân yn nhy Thomas y noson cyn
Nadolig, yn ein mwynhau ein gilydd yn
mygu ac yn ymgomio. Cyn bo hir troesai'n
hymgom at ysbrydion.
Tua deng mlynedd yn ôl," ebe un
o'r enw Norman, gan edrych i'r tân, os
soniai rhywun wrthyf am ysbryd buaswn yn
chwerthin arno. Ond digwyddodd rhywbeth
a wnaeth imi goelio bod y fath bethau.
"FE wyddoch fy mod wedi bod drwy'r
Rhyfel Mawr, ac wedi iddo orffen,
cefais waith fel clerc mewn swyddfa gyf-
reithiwr ym M Yr oeddwn yn ddigon
ffodus i gael aros gyda modryb imi, ond
'roedd 'i bwthyn tua milltir o'r dref.
Tachwedd oedd hi. Un noson wedi
bod yn gweithio'n hwyr, cychwynnais am
gartref. Pan oeddwn-i tua hanner ffordd
i fyny'r allt a arweiniai o'r dref heibio i
dy fy modryb, mi glywais sŵn traed o'm
hôl. Meddyliais ar y dechrau mai un o'm
cymdogion ydoedd ar 'i ffordd adref wedi
bod ar neges i'r dref. Arhosais am ennyd
a pheidiodd y sWn. Ar ôl sefyll am ychydig
cerddais yn fy mlaen.
Yr wythnos honno'r oeddym yn brysur
yn y'n swyddfa, a minnau'n hwyr yn mynd
adref bob nos. A dyna ichwi beth rhyfedd,
dychmygwn glywed sŵn rhywun yn dyfod
ar fy ôl bob nos. Aeth hyn ymlaen am
wythnos, pan benderfynais ddarganfod pwy,
yn fy meddwl i, oedd yn chwarae cast arnaf.
NOSON braf ydoedd pan gychwynnais
iN o'r dref, y lleuad yn golchi pobman
â'i golau prydferth. Wedi gadael y dref
a'i goleuadau o'm hôl, yn sydyn clywais y
sŵn eto. Ar ganol yr allt yr oedd troad
ac ar yr ochr dde yr oedd ychydig goed.
Yng nghysgod y rhain ymguddiais i gael
golwg ar y cellweiriwr.
Yr oedd pobman yn ddistaw, ac wrth
glywed y sŵn annaearol o'm hôl, rhedodd ias
oer i lawr fy nghefn. Gellwch ddychmygu fy
nheimladau pan welais ryw ddyn tal mewn
gwisg milwr, yn cerdded yn araf tuag ataf.
Methwn yn glir wybod Ue'r oeddwn wedi
gweld y dyn o'r blaen. Pan ddaeth yn nes,
cofiais mai hen gyfaill yn y fyddin gydà mi
ydoedd. Jac,' meddwn, Jac Huws ag
estyn fy llaw iddo gan ddyfod allan o'r
cysgod. Dychmygwch drachefn fy nheim-
ladau pan welais nad oedd neb o'm blaen.
"^JI ddeuais ataf fy hun yn iawn tan
oeddwn garref. Ag wedi imi gael
te, mi es i chwilio yn fy mocs am gyfeiriad
Jac. Cefais hyd iddo ag ysgrifennu ato.
Ychydig ar ôl hynny, daeth llythyr oddi
wrth deulu Jac Huws yn dweud 'i fod wedi'i
ladd yn y rhyfel.
"Cofiwch nad oeddwn wedi'i weld er
1915, ag felly ar ôl hynny y cafodd 'i ladd.
Yn yr un llythyr rhoddwyd gwahoddiad
imi fynd gyda'r teulu i ymweld â bedd
Jac yn Ffrainc. Yr un wythnos cefais
freuddwyd lle gwelwn Jac. Siaradodd â
mi a rhybuddiodd fi i beidio â mynd ar
daith mewn trên.
Y diwrnod nesaf atebais lythyr Mr. Huws
yn gwrthod y gwahoddiad, gan egluro pam.
A dyna'r cyfan a glywais ganddynt.
Parhad Siwrnai Olaf O'Fflarti
Gwnaeth 'i feibion arch i'w gario adre,
ac fe'i cwynen' (keening) yn enbyd. A
hwy'n cwyno,' âi dyn heibio-helwr wrth
'i olwg. Ond beili oedd, ag nid oedd 'i
weision ymhell. Cydymdeimlodd â'r
meibion. Rhoddodd iddyn i yfed o botel
oedd ganddo yn 'i boced. Aethan i gysgu.
Y nos oedd hi-nos ddychrynllyd fel
heno. Pum mab yn cysgu ar y llawr.
Hen ŵr yn gelain oer syth yn 'i arch. Pump
arall yn paratoi i ddianc â'r corff. Dwy
gannwyll mewn potel oedd eu golau.
CYDIASAN yn yr arch, 'i chodi, a'i
dodi ar eu hysgwyddau. Ergyd o
daran dros y bwthyn mynyddig, a'r gwynt
yn codi. Drylliwyd y drws, a diffoddwyd
y golau. Crynodd cipwyr y corff. Cyffrôdd
un o'r meibion ag ystwyrian.
"'OcA/ Och! mae e'n fyw. Mae e'n
fyw,' ebe un o'r beilïaid.
Dodasan yr arch ar y llawr. Yr
oeddyn yn wan gan ddychryn. Ail-gynasan
y canhwyllau, a chymryd llwnc o'r botel.
GweU aros, a gweld a ddaw'r nos yn
fwy tawel,' meddai un ohonyn-hw.
Cytuno ar hynny, ag eisteddodd y
pedwar ar y llawr oddi amgylch i'r corff.
Llwnc arall o'r botel. Cael o hyd i bac o
gardiau, a dechrau chwarae.
Tawelodd y nos. Nid oedd y sŵn
lleiaf o unman, ond chwyrnu'r meibion
yn eu trymgwsg, a sŵn y cardiau'n disgyn
ar glawr yr arch. Aeth y beiliaid hwythau'n
drymaidd, a chwympo i gysgu un ag un.
Yr oedd y ddwy gannwyll a wthiwyd i
yddfau'r poteli yn dal ynghyn. Symudodd
un o'r beiliaid 'i law. Dymchwelwyd y
cardiau i'r llawr i gyd ond un-yr un a elwir
yn eiddo'r diawl '-arhosodd honno'n fyg-
ythiol, a llachar uwchben calon y corff.
SYMUDODD y beili 'i law eto. Ytrohwn
cyffyrddodd â'r garden, a chyffyrddodd
y garden ag un o'r poteli, a bwriwyd y botel
a'r gannwyll trosodd. Croesodd cysgod
dieithr di-lun dros y pared gwyn. Yr oedd
gwair sych ag asglodion o goed yn wasgaredig
ar y llawr oddi amgylch i'r arch. Mewn
eiliad, yr oedd y Ue ar dân. Dihangodd y
beiliaid. Dihangodd meibion O'Fflarti i
gyd hefyd ond yr un a geisiodd achub y
Gan GLYN GRIFFITH
Yr wythnos wedyn wrth ddarllen Y
Diwrnod, gwelais fod dwy gerbydres Ffrengig
wedi dyfod i wrthdarawiad â'i gilydd, a
bod llawer o bobl wedi eu lladd. Ac yn
canlyn
Ymhlith y meirw y mae Mr. a Mrs.
Huws, o D W Sir G
O'R gornel Ue'r eisteddai Thomas daeth
sŵn chwyrnu. Yr oedd y cnaf di-
deimlad yn cysgu.
corff. Fe'i llosgwyd ef yn fyw. Llosgwyd
y corff a'r bwthyn. Ond ni chredai'r
bobl erioed mai dyna fel y bu O'Fflarti
farw. Y mae'r hen furiau a losgwyd yn
ddu yno i weld o hyd, ac yn braw mai'r diawl
'ihun a ddaeth i ddwyn 'i etifedd gartref."
Yr oeddym yn ninas Galway erbyn hyn.
B'le cysgwch chwi heno," ebe'r gyrrwr.
'Chysga 'i ddim o gwbl, 'r wy'n ofni,"
meddwn, a 'chysgais i ddim 'chwaith.
Ysgol Feddygaeth Genedlaethol
Cymru
(PRIFYSGOL CYMRU).
Y mae'r Ysgol Feddygaeth Genedlaethol
Gymreig yn cynnwys yr adrannau a ganlyn
Materia Medica a Chyfferiaeth; Clefydeg
a Thrychfileg Ffisygwriaeth Llawfedd-
ygaeth Colwynyddiaeth a Gwreigofydd-
iaeth; Ffisygwriaeth Ataliol ac Iechyd
Cyhoedd Efrydiaeth y Pla Gwyn.
CYRSIAU HYFFORDDI AM RADDAU A
THYSTYSGRIFAU MEDDYGOL.
Rhoddir cyrsiau hyfforddi gan yr Ysgol yn
yr adrannau uchod, ar gyfair graddau meddygol
Prifysgol Cymru, a gellir eu dilyn gan efrydwyr
fo'n ymbaratoi am raddau a thystysgrifau
Cyrff Arholi eraill.
Egyr y Tymor nesaf ar yr ail o Hydref, 1934.
Rhoddir Hyfforddiant Ysbyty yn Ysbyty
Frenhinol Caerdydd, yn Ysbyty'r City Lodge,
Caerdydd, yn Ysbyty Llandoch, yn Ysbyty
Meddwl Dinas Caerdydd, yn Iachwyfa Ddinas
Caerdydd (Twymynau), yn Ysbyty Tywysog
Cymru (Esgyrn), ac yn Ysbytai Cefn Mabli a
Glan Elai (y Pla Gwyn).
EFRYDIAETH WEDI GRADDIO.
Ceir cyfleusterau yn yr Ysgol i ymchwil
cymeradwy yn holl ganghennau Ffisygwriaeth
a Llawfeddygaeth. Y mae Ysgoloriaethau
Wedi-Graddio i'w cael, yn amrywio vn eu
gwerth o £ 150 i i:250 yn y flwyddyn.
Rhoddir Cyrsiau hyfforddiant Wedi-Graddio
cyflawn ar gyfair y Dystysgrif mewn Iechyd
Cyhoedd a Thystysgrif Prifysgol Cymru ar
Glefydau'r Pla Gwyn.
Dylid gwneuthur ceisiadau am unrhyw rai
o'r Cyrsiau mor fuan ag y galler at yr Ysgrif-
ennydd, Ysgol Feddygaeth Genedlaethol
Cymru, The Parade, Caerdydd, a gellir cael
manylion pellach ganddo ef.
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.

The National Library of Wales has created and published this digital version of the journal under a licence granted by the publisher. The material it contains may be used for non-commercial purposes only while respecting the moral rights of the creators.