Skip navigation

Y gwyddonydd

 - 

Cyf. 7, Rhif 2 Mehefin 1969

Dan law'r meddyg : afiechydon plant.

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
Dan Law'r Meddyg
AFIECHYDON PLANT
YN ystod misoedd y Gaeaf a dechrau'r Gwanwyn
mae'r feddygfa yn llawn a'r galwadau yn niferus,
ac mi glywch bobl yn sôn fod `llawer o salwch o
gwmpas'. Afiechydon heintus megis yr annwyd
cyffredin, y ffliw, tonsilitis, clefyd 'sgyfaint, etc.,
sydd yn cyfrif am gyfran helaeth o'r salwch yma a
phrysurdeb y meddyg. Ymhlith y cleifion mae nifer
sylweddol o blant ac o'r herwydd rwyf am ganol-
bwyntio hyn o sylwadau ar y plentyn mewn
twymyn.
Efallai mod i'n gwneud cam â darllenwyr
Y GWYDDONYDD ond credaf fod angen cyfarwyddyd
ar rieni ifanc heddiw. Mae'r alwad 'y gwres yn
uchel' yn achosi panic gormodol a gelwir am y
meddyg yn rhy aml 0 lawer heb fod gwir angen
amdano-neu fe gaiff gais ar y ffôn am 'antibiotic'
i ddod â'r gwres i lawr. Ynghanol prysurdeb
llethol, temtasiwn yw i'r meddyg gydsynio.
Gwres uchel
Mewn iechyd cedwir y corff mewn tymheredd
sy'n fwy neu lai'n sefydlog ar 98 -4 F. (37c C.).
Pan ddaw afiechyd heintus cyfyd y tymheredd
mewn ymdrech ar ran y corff i ladd yr haint.
Felly, cyn belled na chyfyd yn ormodol mae'r gwres
yn ddistrywiol i'r haint. Os â'r gwres yn uchel iawn
mae arwyddion eraill yn datblygu megis chwysu
trwm, diffyg archwaeth, cyfogi, cwsg anesmwyth,
plentyn yn ffwndro, ac efallai yn gweiddi trwy'i
gwsg mewn hunllef. Mewn nifer fach iawn o
achosion gall gwres uchel achosi ffitiau ond er fod
hyn yn frawychus, nid yw fel arfer yn peri dim
niwed.
Gall nifer mawr o heintiau cymharol ysgafn
achosi twymyn. Y mwyaf cyffredin, wrth gwrs, yw
annwyd a all beri i blentyn fod yn 'swp' am
ddeuddydd neu dri ond daw ato'i hun yn bur fuan.
Gyda heintiau mwy peryglus megis tonsilitis, y
frech goch neu bronchitis mae'r plentyn yn waelach
a'i salwch yn para'n hwy. Y mae'n werth cofnodi y
gall rhyw gynnwrf emosiynol gynhyrchu gwres
mewn plentyn. Gwelir hyn yn ystod arholiadau
ysgol neu amgylchiadau eraill sy'n peri rhyw fath
o bryder. Gall gwres plentyn nwyfus hefyd godi ar
ô1 chwarae caled — ynni'n llosgi'n gyflym sy'n
achosi hyn. Yn aml ddigon mae achos y dwymyn
yn amlwg ac ni fydd angen y meddyg. Ond beth
bynnag fo'r dwymyn y mae rhai cyfarwyddiadau
y dylid eu dilyn.
Beth i'w wneud
Yn y lle cyntaf rhaid cael ystafell gynnes a'i
hawyr yn iach; yn rhy gyffredin o lawer hyd yn oed
yn y dyddiau hyn ceir y plentyn claf un ai mewn
ystafell wely oer neu yn yr ystafell fyw ar y soffa
wrth y tân ynghanol y teulu'n gwylio'r teledydd.
Ni all claf orffwyso'n foddhaol o dan yr amgylch-
iadau yma, heb sôn am y perygl o drosglwyddo'r
afiechyd i eraill os digwydd iddo fod yn heintus.
Dillad cynnes, cyfforddus, hawdd eu golchi sydd
addas. Ni ddylai plentyn sâl gael ei gadw'n rhy
gynnes-gall hyn fod cyn waethed â'r gwrthwyneb
ac achosi ffitiau. Dim ond digon ar y gwely i gadw'r
plentyn yn gyfforddus gynnes sydd eisiau a gofalu
newid dillad gwlyb neu fudr ar unwaith. Pan fo'r
claf yn chwysu'n drwm gellir ei esmwytho trwy ei
olchi â dwr claear. Anghenraid yw cyflenwad o
hancesi papur i'w llosgi wedi eu defnyddio.
Un o arwyddion cyntaf salwch mewn plentyn yw
gwrthod bwyd-arwydd sy'n peri gofid mawr i
lawer mam. Ond ni raid pryderu am hyn dros
gyfnod o ychydig ddyddiau, cyn belled â bod digon
yn cael ei yfed. Diodydd oer sydd orau fel arfer.
Gellir cynnig bwydydd hawdd eu llyncu a'u treulio
i'r plentyn fel y cilia'r gwres-megis hufen iâ,
cwstard, jeli, pwdin llefrith, cawl neu wy. Cyn
gynted ag y daw'r archwaeth at fwyd yn ôl gellir
rhoi'r plentyn ar ddiet gyflawn.
Wrth gwrs, mae rhai afiechydon heintus plant
yn gofyn am wasanaeth y meddyg, ond mae llawer
o rai eraill y gall y fam eu trin lawn cystal. Gyda
synnwyr cyffredin, nyrsio yn ôl y cyfarwyddiadau
a moddion syml gellid hepgor galwadau afresymol
ar y meddyg a'i amser prin.
Crybwyllais y cyffuriau gwrthfiotig. Dyma
gyffuriau sydd wedi gweddnewid triniaeth afiech-
ydon heintus yn ystod yr ugain mlynedd diwethaf,
ac wedi concro llawer afiechyd oedd gynt yn lladd.
Ond fe wneir camddefnydd ohonynt a hyn yn
gam â'r claf ac yn wastraff mewn gwasanaeth
iechyd sydd a'i gôst mor enfawr p'run bynnag.
Gadawed i'r meddyg benderfynu'r angen bob tro.
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.