Skip navigation

Y gwyddonydd

 - 

Cyf. 9, Rhif 3 Medi 1971

Debygwn i : safbwynt personol ar wyddoniaeth heddiw /

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
Yn ôl pob golwg, yr A.G.R. (Advanced Gas-
^ooled Reactor) fydd yr ail genhedlaeth. Ymweith-
dd nwy yw hwn eto ond yn defnyddio iwraniwm
vedi ei gyfoethogi ag iwraniwm 235 ac yn
iynwysedig mewn dur neu beriliwm.
Y cynllun 'Dragon'
Mae yna arbrofi hefyd efo ymweithydd tym-
heredd uchel yn cael ei oeri gan heliwm ac yn
defnyddio fel tanwydd ronynnau o iwraniwm,
thoriwm a charbon mewn caniau o graffid.
(Y cynllun 'Dragon'.) Ac eto fyth, mae prototeip o
ymweithydd dwr trwm yn gweithredu'n foddhaol
ers 1968.
Y flwyddyn nesaf y disgwylir i A.G.R. cyntaf y
Bwrdd Trydan ddod i gynhyrchu ar ei heithaf. Mae
prototeip yn gweithredu ers tro. Mae datblygu'r
A.G.R. wedi bod yn llawn trafferthion ac yn hynod
gostus-f700 miliwn meddir. Serch hynny, mae
rhai sylwedyddion yn credu y dylid canlyn ymlaen
gyda'r A.G.R. yn hytrach na gwasgaru adnoddau
ar ddatblygu'r lleill.
Peth dros dro fydd yr A.G.R., beth bynnag, gan
fod yr F.B.R. (Fast Breeder Reactor), yr ym-
weithydd sy'n defnyddio plwtoniwm ac yn cenhedlu
rhagor ohono, yn cael ei ddatblygu ac yn addo bod
yn effeithiolach na'r un o'r lleill. Yn wir, fe
ddywedir nad oes gan Brydain obaith i ennill dim
o'r farchnad dramor mewn ymweithyddion heb
ganolbwyntio ei hegnïon ar y math yma o ym-
weithydd yn unig. A gwneud elw, wrth reswm, yw
pwrpas y consortia mawr o ffyrmiau sydd ynglyn
â'r gwaith yma.
Pwerdai'r dyfodol
Ond waeth pa gyfeiriad a gymerir, bydd y gyfres
nesaf o bwerdai nuclear yn gofyn technoleg
newydd. Ac fe gyfyd y posibilrwydd y gall y
newydd-deb a'r diffyg profiad arwain i ddamwein-
iau. Cofiwn y ddamwain yn Windscale oherwydd
diffyg profiad yn nyddiau cynnar yr ymweithyddion.
Ac fe gafwyd adroddiad ym mis Mawrth eleni am
helynt annisgwyl yn codi ynglŷn â'r F.B.R. arbrofol
yn Dounreay. Cychwynwyd ar ddatblygu hwn yn
1959 a hyd 1966 ni chafwyd unrhyw broblemau o
bwys. Ond erbyn hyn fe welir bod niwtronau
lluosog yn gallu achosi i'r deunydd dur sy'n
amgylchynu'r ymweithydd chwyddo'n beryglus
trwy achosi myrdd o wagleoedd bach ynddo.
Amheuon
Yn ddiau, fe geir rhyw ddatrys i'r broblem hon.
Ond tybed a fydd problemau eraill yn codi na
ddychmygwyd erioed amdanynt? Dyma'r am-
heuaeth sy'n blino'r sawl sy'n meddwl o gwbl am
ddatblygiadau yn y maes yma-hynny a'r am-
heuaeth a ddylid caniatáu gwario mor eithafol ar
faes mor ansicr ei ganlyniadau, yn enwedig gan
mai dull cymharol aneffeithiol yw'r dull hollti
atomau o gynhyrchu pwer-nid yw namyn
ffwrnais arall i godi ager yn union fel y gwneir yn
y pwerdai glo ac olew. Tybed a fyddem wedi gweld
y fath ddatblygiad yn y maes hollti o gwbl onibai
am ei gysylltiad anatodadwy â'r diwydiant arfau?
Angen arolwg
Yn sicr mae angen gwneud arolwg gwrthrychol
o'n problemau pwer. Mae yna amrywiaeth o
ddulliau posibl o gynhyrchu trydan nad ydym ond
megis dechrau eu datblygu: asiad atomau, celloedd
tanwydd, celloedd haul, dulliau thermionig, thermo-
drydanol neu magneto heidrodeinamig, i enwi dim
ond rhai. Sylwaf fod y Rwsiaid wedi cael peth
llwyddiant yn ddiweddar gyda'r dull magneto-
heidrodeinamig. Gwir fod ar rai o'r dulliau hyn
angen ffynhonnell o wres i gychwyn ond fe ddylid,
o'r holl bosibiliadau hyn, fedru datblygu rhyw
ddull syml ac effeithiol o gynhyrchu trydan-
hwyrach yn fwy lleol nag ar hyn o bryd. Tueddwn
i anghofio fod yn rhaid ychwanegu at gost y
pwerdai anferth a godwn heddiw y gost llawn
cymaint mae'n debyg o ddosbarthu'r trydan ar
draws gwlad.
Tybed beth fyddai'r canlyniadau pe byddid yn
gwario yn uniongyrchol ar ymchwil i'r dull
effeithiolaf a mwyaf diniwed o gynhyrchu trydan
cymaint ag a wariwyd eisoes ar y diwydiant
nuclear ?
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.