Y gwyddonydd

íynt yn hwylus. Ond efallai mai'r anhawster
ennaf sy'n wynebu'r athro ydyw gwybod sut
gyflwyno'r pwnc, sut i godi a chynnal sgwrs
thrafodaeth, a sut i ennyn brwdfrydedd ymysg
.•u ddisgyblion. Gan mai ychydig o athrawon
^wyddoniaeth sy'n arbenigwyr ar hanes gwyddon-
iaeth nid yw'r sgwrs neu'r ddarlith fawr amgenach
nag aralleiriad o werslyfr, a hwnnw ynddo'i hun
yn ddetholiad o faes eang iawn; onid gwell fyddai
gadael i'r disgybl ddarllen y llyfr ei hun ?
Rhennir y gyfrol yn dair rhan, sydd yn cyfateb
yn fras i'r tri llyfr y cyfeiriwyd atynt eisoes: Natur
y Bydysawd, Damcaniaeth Mater, a Syniadau
Gwyddonol Mewn Bywydeg. Ymhob rhan ceir is-
benodau a phob un ohonynt, yn ôl y cyfarwyddyd,
yn addas ar gyfer rhyw chwe gwers. Ni ellir
osgoi'r casgliad mai rhyw synopsis o hanes
gwyddoniaeth a geir yma, rhyw nodiadau bras ar
gyfer gwersi. Nid oes yma ddigon o ddeunydd i
gynnal gwers ond ceir cyfeiriadau digonol at
y tair cyfrol arall ac at nifer bychan o lyfrau eraill
y gellid eu casglu yn hwylus, ynghyd â llyfryddiaeth
fwy cynhwysfawr ond heb fod yn rhy drwm.
Felly mae yma fframwaith y gall yr athro osod cwrs
digon sylweddol arno, dim ond iddo fod â digon
o amser ac o frwdfrydedd i ddilyn yr awgrymiadau.
Yn anffodus nid yw'r gyfrol yn dweud llawer am
ddull dysgu. Mae'n amlwg mai dull sgwrs gan yr
athro a thrafodaeth yn dilyn a fwriedir ond ni
cheir fawr o gyfarwyddyd ar gychwyn a chynnal
trafodaeth. Nid yw'r awduron yn sicr a ddylid
cynnwys gwaith ymarferol mewn cwrs o'r fath ac
y mae'r awgrymiadau ar yr ochr yma yn rhai digon
tila. Hoffwn weld llawer mwy o drafod ar ddeunydd
darllen ymlaen llaw i osod y sefyllfa, ar drafod
gwahanol bosibiliadau mewn grwpiau bychain, ac
ar sicrhau fod pob disgybl a myfyriwr yn cymeryd
rhan yn y gwaith. Byddai'r dull a awgrymir yn
A Strategy for Education a adolygir isod yn briodol
iawn ar gyfer gwaith o'r fath.
I gloi felly, dyma amlinelliad da o hanes rhai
syniadau gwyddonol, gyda chyfeiriadau rhagorol
i alluogi'r athro i lunio cwrs cyflawn o wersi, ond
rwy'n siomedig yn y sylw a roddwyd i ddulliau
dysgu.
A Strategy for Education, gan Herman T. Epstein.
Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1970. Pris: £ 1.75.
Athro Bioffiseg ym Mhrifysgol Brandeis yn yr
Unol Daleithiau ydyw'r awdur ac fe ellid tybied
yn ôl teitl y gyfrol hon mai rhyw druth athronyddol
hir wyntog fyddai ond mewn gwirionedd mae'n
disgrifio yn fanwl ac yn ymarferol ddull newydd a
ddatblygodd yr athro o gyflwyno gwyddoniaeth
i ddosbarthiadau nad ydynt yn arbenigo mewn
gwyddoniaeth. Mae hon yn sefyllfa ddigon cyfar-
wydd ym mhrifysgolion yr Unol Daleithiau wrth
gwrs ac yr oedd yr Athro yn ymwybodol o ddau
beth wrth gychwyn y gwaith, sef fod y dulliau
cyffredin o gyflwyno cyrsiau arolwg yn arwynebol
iawn ac yn anfoddhaol i fyfyrwyr galluog yn eu
priod feysydd gan nad oeddent yn cyfleu dim o wir
natur ymchwil wyddonol, ac yn ail beth fod angen
denu athrawon i ddysgu dosbarthiadau fel hyn gan
fod y rhan fwyaf o'r gwyddonwyr disgleiriaf yn
anwybyddu eu cyfrifoldeb yn llwyr ac yn canol-
bwyntio eu sylw yn unig ar fyfyrwyr gradd.
Hanfod y dull ydyw trafod nifer bychan o
bapurau neu gyhoeddiadau gwyddonol gwreiddiol
gyda dosbarth o fyfyrwyr nad oes ganddynt
gefndir yn y pwnc o gwbl yn hytrach na dechrau
yn y mannau mwyaf elfennol a gosod seiliau i
astudio gwaith ymchwil rai blynyddoedd yn
ddiweddarach, dyma ddechrau gyda'r gwaith
ymchwil ei hun. Rhaid seilio'r drafodaeth ar
weithgarwch yr awdur, beth oedd e'n ei wneud
a pham, yn hytrach nag ar gynnwys ffeithiol y
papur ei hun. Wedi cael y papur cyntaf i'w ddar-
llen ymlaen llaw disgwylir i'r myfyrwyr holi'r
darlithydd, yn wir ni cheir darlith ar y pwnc o gwbl
onibai fod y dosbarth yn gofyn am eglurhad ar
bwynt arbennig. Nid fy mwriad i yw argyhoeddi'r
darllenydd fod y dull hwn yn ymarferol, mae'r
llyfr yn gwneud hynny nid yn unig trwy fanylu
ar y dull ond trwy drafod amgylchiadau pan fo'r
dull yn methu hefyd. Apêl y dull at y gwyddonwyr
disglair ydyw fod llai o waith paratoi ar gyfer
trafod deunydd sy'n perthyn yn agos at eu gwaith
ymchwil, er fod hyn yn golygu fod yn rhaid i
rywun arall ddewis y deunydd trafod yn ofalus
yn y lle cyntaf.
Pa mor berthnasol ydyw'r dull hwn mewn
sefyllfa wahanol ni wn. Mae lle i gredu fod absen-
oldeb mathemateg yn y papurau dan sylw yn
bwysig ond pe byddai gan y myfyrwyr gefndir o
fathemateg hwyrach na fyddai hynny o bwys.
Dywed yr awdur fod rhai myfyrwyr yn arbenigo
mewn gwyddoniaeth wedi dilyn cwrs o'r fath ac
wedi dangos gallu anarferol yn ddiweddarach
i ymgodymu â gwaith newydd yn eu pwnc. Mae'r
llyfr hwn yn sicr o ennyn diddordeb ac y mae'n
werth i unrhyw athro mewn ysgol neu goleg ei
ddarllen.
I.W.W.