Skip navigation

Y gwyddonydd

 - 

Cyf. 9, Rhif 3 Medi 1971

The History of Scientific ideas. A strategy for education. Book review.

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
íynt yn hwylus. Ond efallai mai'r anhawster
ennaf sy'n wynebu'r athro ydyw gwybod sut
gyflwyno'r pwnc, sut i godi a chynnal sgwrs
thrafodaeth, a sut i ennyn brwdfrydedd ymysg
.•u ddisgyblion. Gan mai ychydig o athrawon
^wyddoniaeth sy'n arbenigwyr ar hanes gwyddon-
iaeth nid yw'r sgwrs neu'r ddarlith fawr amgenach
nag aralleiriad o werslyfr, a hwnnw ynddo'i hun
yn ddetholiad o faes eang iawn; onid gwell fyddai
gadael i'r disgybl ddarllen y llyfr ei hun ?
Rhennir y gyfrol yn dair rhan, sydd yn cyfateb
yn fras i'r tri llyfr y cyfeiriwyd atynt eisoes: Natur
y Bydysawd, Damcaniaeth Mater, a Syniadau
Gwyddonol Mewn Bywydeg. Ymhob rhan ceir is-
benodau a phob un ohonynt, yn ôl y cyfarwyddyd,
yn addas ar gyfer rhyw chwe gwers. Ni ellir
osgoi'r casgliad mai rhyw synopsis o hanes
gwyddoniaeth a geir yma, rhyw nodiadau bras ar
gyfer gwersi. Nid oes yma ddigon o ddeunydd i
gynnal gwers ond ceir cyfeiriadau digonol at
y tair cyfrol arall ac at nifer bychan o lyfrau eraill
y gellid eu casglu yn hwylus, ynghyd â llyfryddiaeth
fwy cynhwysfawr ond heb fod yn rhy drwm.
Felly mae yma fframwaith y gall yr athro osod cwrs
digon sylweddol arno, dim ond iddo fod â digon
o amser ac o frwdfrydedd i ddilyn yr awgrymiadau.
Yn anffodus nid yw'r gyfrol yn dweud llawer am
ddull dysgu. Mae'n amlwg mai dull sgwrs gan yr
athro a thrafodaeth yn dilyn a fwriedir ond ni
cheir fawr o gyfarwyddyd ar gychwyn a chynnal
trafodaeth. Nid yw'r awduron yn sicr a ddylid
cynnwys gwaith ymarferol mewn cwrs o'r fath ac
y mae'r awgrymiadau ar yr ochr yma yn rhai digon
tila. Hoffwn weld llawer mwy o drafod ar ddeunydd
darllen ymlaen llaw i osod y sefyllfa, ar drafod
gwahanol bosibiliadau mewn grwpiau bychain, ac
ar sicrhau fod pob disgybl a myfyriwr yn cymeryd
rhan yn y gwaith. Byddai'r dull a awgrymir yn
A Strategy for Education a adolygir isod yn briodol
iawn ar gyfer gwaith o'r fath.
I gloi felly, dyma amlinelliad da o hanes rhai
syniadau gwyddonol, gyda chyfeiriadau rhagorol
i alluogi'r athro i lunio cwrs cyflawn o wersi, ond
rwy'n siomedig yn y sylw a roddwyd i ddulliau
dysgu.
A Strategy for Education, gan Herman T. Epstein.
Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1970. Pris: £ 1.75.
Athro Bioffiseg ym Mhrifysgol Brandeis yn yr
Unol Daleithiau ydyw'r awdur ac fe ellid tybied
yn ôl teitl y gyfrol hon mai rhyw druth athronyddol
hir wyntog fyddai ond mewn gwirionedd mae'n
disgrifio yn fanwl ac yn ymarferol ddull newydd a
ddatblygodd yr athro o gyflwyno gwyddoniaeth
i ddosbarthiadau nad ydynt yn arbenigo mewn
gwyddoniaeth. Mae hon yn sefyllfa ddigon cyfar-
wydd ym mhrifysgolion yr Unol Daleithiau wrth
gwrs ac yr oedd yr Athro yn ymwybodol o ddau
beth wrth gychwyn y gwaith, sef fod y dulliau
cyffredin o gyflwyno cyrsiau arolwg yn arwynebol
iawn ac yn anfoddhaol i fyfyrwyr galluog yn eu
priod feysydd gan nad oeddent yn cyfleu dim o wir
natur ymchwil wyddonol, ac yn ail beth fod angen
denu athrawon i ddysgu dosbarthiadau fel hyn gan
fod y rhan fwyaf o'r gwyddonwyr disgleiriaf yn
anwybyddu eu cyfrifoldeb yn llwyr ac yn canol-
bwyntio eu sylw yn unig ar fyfyrwyr gradd.
Hanfod y dull ydyw trafod nifer bychan o
bapurau neu gyhoeddiadau gwyddonol gwreiddiol
gyda dosbarth o fyfyrwyr nad oes ganddynt
gefndir yn y pwnc o gwbl yn hytrach na dechrau
yn y mannau mwyaf elfennol a gosod seiliau i
astudio gwaith ymchwil rai blynyddoedd yn
ddiweddarach, dyma ddechrau gyda'r gwaith
ymchwil ei hun. Rhaid seilio'r drafodaeth ar
weithgarwch yr awdur, beth oedd e'n ei wneud
a pham, yn hytrach nag ar gynnwys ffeithiol y
papur ei hun. Wedi cael y papur cyntaf i'w ddar-
llen ymlaen llaw disgwylir i'r myfyrwyr holi'r
darlithydd, yn wir ni cheir darlith ar y pwnc o gwbl
onibai fod y dosbarth yn gofyn am eglurhad ar
bwynt arbennig. Nid fy mwriad i yw argyhoeddi'r
darllenydd fod y dull hwn yn ymarferol, mae'r
llyfr yn gwneud hynny nid yn unig trwy fanylu
ar y dull ond trwy drafod amgylchiadau pan fo'r
dull yn methu hefyd. Apêl y dull at y gwyddonwyr
disglair ydyw fod llai o waith paratoi ar gyfer
trafod deunydd sy'n perthyn yn agos at eu gwaith
ymchwil, er fod hyn yn golygu fod yn rhaid i
rywun arall ddewis y deunydd trafod yn ofalus
yn y lle cyntaf.
Pa mor berthnasol ydyw'r dull hwn mewn
sefyllfa wahanol ni wn. Mae lle i gredu fod absen-
oldeb mathemateg yn y papurau dan sylw yn
bwysig ond pe byddai gan y myfyrwyr gefndir o
fathemateg hwyrach na fyddai hynny o bwys.
Dywed yr awdur fod rhai myfyrwyr yn arbenigo
mewn gwyddoniaeth wedi dilyn cwrs o'r fath ac
wedi dangos gallu anarferol yn ddiweddarach
i ymgodymu â gwaith newydd yn eu pwnc. Mae'r
llyfr hwn yn sicr o ennyn diddordeb ac y mae'n
werth i unrhyw athro mewn ysgol neu goleg ei
ddarllen.
I.W.W.
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.