Skip navigation
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
Bywyd y Pryf Copyn
MELFYN R. WILLIAMS
MAE pob pryf cop yn deor o wyau bach hirgrwn
sydd fel arfer o liw hufen neu felyn. Maent i gyd,
o ddau i oddeutu mil ohonynt, wedi'u cynnwys
mewn rhwydwe o sidan (cocoon). Mae'r amser a
gymer yr wyau i ddeor yn dibynnu'n uniongyrchol
ar dymheredd yr amgylchedd, a hefyd ar yr adeg
o'r flwyddyn y cânt eu dodwy. Mae'r rhai sy'n cael
eu dodwy yn y Gwanwyn yn deor ymhen tua tair
wythnos ac wedyn ceir ail gnwd cyn diwedd y
flwyddyn. Mae rhai rhywogaethau sydd ddim yn
aeddfedu tan yr Hydref yn dodwy ar ddiwedd y
flwyddyn ond nid ydynt yn datblygu tan y
Gwanwyn. Mae'r oedolyn yn marw cyn gynted ag
y mae'r wyau'n cael eu dodwy.
Llun I. Pryf cop ifanc yn barod hedfan
Mae'r rhai bychain yn union o ran eu golwg â'r
oedolion, heblaw am eu maint, ac nid ydynt wedi
datblygu'n rhywiol. Gelwir hwy yn y cyflwr hwn
yn chwileren (nymph). Ar ddechrau'u hoes, ni
fedrant symud na nyddu gwe, a'u hunig gynhaliaeth
yw'r melynwy tra bônt tu mewn i'r rhwydwe.
Gan nad yw'r croen yn 'rhoi' wrth iddynt dyfu,
rhaid iddynt ei ddiosg amryw o weithiau cyn
datblygu i'w llawn maint. Arhosant, felly, tu mewn
i'r rhwydwe nes iddynt fwrw eu croen cyntaf.
Wedyn maent yn torri trwodd ac yn gwasgaru
oherwydd y duedd ynddynt i fwyta'i gilydd.
Y dull mwyaf cyffredin o wasgaru yw nofio
trwy'r awyr ar yr edau sidanaidd. Gelwir yr edau
yma'n wawn (gossamer), ac mae'n bosib ei weld yn
glir ar ddiwrnod teg (Llun 1). Mae'r pryf cop ifanc
yn dringo i ben glaswelltyn ac yno y saif gyda'i
abdomen ar i fyny i wynebu awel o wynt. Yna
mae'n gollwng hylif sidanaidd sy'n cael ei gario ar
yr awel ac mae hyn yn cynhyrchu tyniant sy'n
caledu'r sidan i'w wneud fel lastig. Fel mae'r sidan
yn cael ei ollwng mae'n mynd yn hwy a'r dynfa'n
cryfhau nes o'r diwedd fe godir y copyn i'r awyr.
Mae'n amlwg na ellir rheoli'r dull yma o wasgaru a
thrwy hap yn unig mae hyd y siwrne'n cael ei
benderfynu. Cofnodir yn ami bod pryfed cop yn
glanio ar fwrdd llong a'u bod wedi teithio tua
dau gan milltir o'r tir agosaf. Gelwir y teulu hwn
yn Gopynnod y Gwawn.
Yn ei gywydd i mis Mai, mae Robin Ddu, un o
feirdd yr Uchelwyr, yn disgrifio'r mis fel hyn:
Angel mwyn yng ngwely Mai
O baradwys a'i brodiai.
Gwawn yn aur, gwenyn eres,
Gloynnod Duw, gleiniau tes.
Carwriaeth y pryfed cop
Mae safle'r gwryw yn ei garwriaeth â'r fenyw yn
un sigledig, ac hefyd, peryglus tu hwnt, gan ei fod
yn llai o lawer na'r fenyw, ac os nad yw hi'n hoffi'r
berthynas mi geisia ei gorau glas i'w fwyta. Felly,
rhag ofn digio'r fenyw rhaid i'r gwryw roi rhyw
fath o arwydd iddi, i ddangos ei fod o'r un
rhywogaeth.
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.