Skip navigation
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
Arloeswr Metrigeiddio
A NINNAU bellach wedi hen arfer â'r dull degol o
drin arian, priodol efallai fydd talu gwrogaeth i
Gymro a geisiodd argyhoeddi ei gydwladwyr o
fanteision y dull hwnnw ymron i dri chwarter
canrif yn ôl, ac a aeth ymhellach na hynny gan
argymell gosod y dull degol o'r neilltu a defnyddio
dull desol wedi ei sylfaenu ar ddwsin fel bon.
Yn y ddau ddarlun cyntaf gwelir cloriau'r taflenni
a gyhoeddwyd ganddo i egluro ac argymell y ddau
ddull. Cyhoeddwyd y naill ym 1904 a'r llall ym
1908, ond cyn mynd ati i drafod eu cynnwys gwell
nodi tipyn o gefndir rhamantus W. W. P. Williams,
Ystalyfera.
Brodor o'r Bermo oedd William Watkin
Pritchard Williams. Yr oedd ei dad yn gapten llong
a gariai lechi o ogledd Cymru i'r Is-Almaen ac
mae'n debyg mai ar siwrne o'r fath yr oedd pan
garcharwyd ef am bedair mlynedd yn Ffrainc yn
ystod rhyfel Napoleon. Ganed William ym 1831,
ac yr oedd ef a'i frawd, Watkin Wesley Williams,
a'i chwaer, Elizabeth Louiza Williams, ymysg yr
ymfudwyr cyntaf i hwylio i Batagonia ar y llong
Mimosa ym 1865. Dychwelodd William i Gymru i
chwilio am wraig; glaniodd y llong yng Nghaer-
dydd, aeth at dylwyth iddo ym Mhontypridd,
cafodd wraig dros nos o'r bron, fe'i priododd a
dychwelodd y ddau i Batagonia mewn byr amser;
ganed mab iddynt ym 1878 a'i alw'n Edwin-enw
mawr ei barch yn y Wladfa.
Ymddengys fod y teulu wedi symud, gyda nifer o
Gymry eraill i Nueva Imperial yn Chili, tua
1888, a chael ffermydd yno, ond oherwydd iddynt
gael eu twyllo gan fasnachwr o Almaenwr dychwel-
odd y teulu i gyd i Gymru ym 1899. Glaniodd y
llong y tro hwn yn Abertawe, ac wedi arhosiad byr
yn St. Thomas ger y dociau ymsefydlodd y teulu yn
Ystalyfera ac yn ddiweddarach yn Ystradgynlais,
gan sefydlu busnes yno. Y cyfeiriad cyntaf oedd:
Williams and Son, Pelresva, Ystalyfera-cyfeiriad
pur annealladwy nes deall fod dau fwrdd biliards
yn gysylltiedig â'r busnes ac fe ellir tybio mai dull
Gwladfaol o Gymreigio billiard saloon ydoedd
Pelresva, sef lle i rasio peli. Yn ddiweddarach
daeth cafe'r Temperance yn ganolfan biliards
adnabyddus iawn i drigolion Ystradgynlais, hyd
nes i'r perchennog presennol, Mr. Wesley Williams
IOLO WYN WILLIAMS
Llun I. Clawr y daflen gyntaf a gyhoeddwyd gan
W. W. P. Williams ym 1904
(wyr i W.W.P.), roddi enw newydd a thra phriodol
arno, sef y Mimosa. Yr oeddwn wedi bwyta yno
lawer gwaith cyn mynd ar drywydd y stori hon, ac
heb gysylltu'r enw â Phatagonia o gwbl.
Ond rhaid troi yn ôl yn awr at y Dull Degol.
Daeth y system fetrig ddegol i fodolaeth yn Ffrainc
yn fuan wedi'r Chwyldro Ffrengig ac ym 1875
daeth dwy ar bymtheg o wledydd ynghyd ac
arwyddo Cytundeb y Metr, gan gytuno i ddefnyddio
a hyrwyddo'r unedau metrig. Ymunodd Prydain
â'r Cytundeb ym 1885, ond bu'n rhaid aros hyd
1897 cyn gosod Deddf Pwysau a Mesur (Y System
Fetrig) gerbron y senedd. Wedi pasio'r ddeddf hen
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.