Skip navigation

Y gwyddonydd

 - 

Cyf. 18, Rhif 1 Mawrth 1980

Un o hen elynion dynolryw

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
Un o Hen Elynion Dynolryw
'A PHAN ddaeth y bore, gwynt y dwyrain a ddug
locustiaid. A'r locustiaid a aethant i fyny dros holl
wlad yr Aifft ni bu y fath locustiaid o'u blaen
hwynt, ac ar eu hol ni bydd y cyffelyb. Canys
toisant wyneb yr holl dir, a thywyllodd y wlad; a
hwy a ysasant holl lysiau y ddaear, a holl ffrwythau
y coed, yr hyn a weddillasai y cenllysg: ac ni
adawyd dim gwyrddlesni ar goed, nac ar lysiau y
maes, o fewn holl wlad yr Aifft', (Exodus, x:
13-15).
Hanes
Fel y dengys y disgrifiad uchod o'r pla o locust-
iaid a oddiweddodd yr Aifft, y mae'r locust, yn wir,
yn un o hen elynion y ddynoliaeth. Y mae'r
disgrifiad enwog a roddir yn Exodus o sut y mae
haid o locustiaid yn ymddwyn yn rhyfeddol o
fanwl a chywir. Ceir nifer o ddisgrifiadau tebyg yn
yr Hen Destament ac y mae'n demtasiwn arw i
ddyfynnu'n llawn y disgrifiad byw, llawn delweddau
dramatig, a rydd y proffwyd Joel (ii: 3-9); ond
bodlonaf ar ddwy adnod yn unig: 'Mae y wlad o'u
blaen fel gardd baradwys, ac ar eu hol yn ddiffeith-
wch anrheithiedig; a hefyd ni ddianc dim ganddynt.
Yr olwg arnynt sydd megis golwg o feirch; ac fel
marchogion, felly y rhedant', (ii: 3-4). Yn ôl y
disgrifiad a rydd Sant Awstin o Hippo (354-
430 o.c.) yn 'Dinas Duw', o'r pla o locustiaid a
oddiweddodd drefedigaethau Rhufain yng Ngog-
ledd Affrica, 'roedd heintiau yn dilyn y pla.
O ganlyniad, meddai, i'r ffaith fod yr aer wedi'i
lygru gan gyrff y locustiaid a foddwyd yn y môr, ac
a oedd yn awr yn pydru'n bentyrrau ar hyd y
traeth, bu farw 800,000 o bobl. Y mae'r gwynt yn
aml yn chwythu heidiau o locustiaid allan i'r môr
i foddi. Mae'r tonnau wedyn yn dod â'r cyrff yn ôl
i'r lan ac yn eu pentyrru ar hyd yr arfordir am
filltiroedd. Gwelwyd hyn ar arfordir y Môr Coch
yn gymharol ddiweddar. Er yr ymddengys nifer y
marwolaethau yn ôl Awstin yn uchel, nid yw o
angenrheidrwydd yn eithafol neu'n afresymol
o uchel hyd yn oed o'i gymharu â ffigurau modern
am ganlyniadau newyn. Y tebygolrwydd yw mai
gwir achos y marwolaethau oedd teiffws yn dilyn
newyn. Gwelwyd pla o locustiaid yn y Camargue,
Ffrainc ym 1613. Bwytawyd digon o borfa ar gyfer
3-4,000 o wartheg mewn wyth awr a'r un oedd
hanes y caeau llafur. Pan nad oedd dim byd
HUW EDWARDS
gwyrdd ar ôl, symudodd y locustiaid i fyny dyffryn
y Rhôn i Tarascon ac y tu hwnt gan fwyta a
dinistrio popeth. Dilynwyd y pla hwn gan Haint y
Nodau (y pla bwbonig).
Tir bridio'r locust
Ond peidied neb â chredu mai rhywbeth yn
perthyn i hen hen hanes yn unig yw pla o locustiaid.
Y mae hwn hefyd yn broblem fodern iawn-yn wir,
dechreuodd y pla diweddaraf yn Ne Arabia ddwy
flynedd yn ôl. Locust y diffeithwch, Schistocerca
gregaria, yw un o'r creaduriaid mwyaf anorchfygol
yn y byd. Y mae'n byw yn yr anialwch sy'n
ymestyn o'r Sahara i Afon Nil ac o'r Nil i Somalia,
Ethiopia a'r Môr Coch, wedyn ar draws Arabia i
Iran, Affganistan, Pacistan a Gogledd India. Bu'r
locust yn llechu ers canrifoedd yn y diffeithwch
hwn o dywod, creigiau a mynyddoedd, gydag
ambell werddon unig ac ynddi borfa gwrs a
choeden neu ddwy. Prin fod hyd yn oed y locust
yn medru byw mewn tiriogaeth mor arw a
digroeso. Ond rhywsut y mae'n llwyddo i oroesi'r
hafau mwyaf sych ac i aros ei gyfle nes y daw
amgylchiadau ffafriol. Nid oes angen mwy na thair
blynedd gymharol wlyb i drawsffurfio'r sefyllfa.
Gwyddys yn awr bod ychydig o gynnydd yn lefel
y gwlybaniaeth yn y pridd yn caniatáu i wyau'r
locust oroesi a datblygu'n gyflym. O fewn blwyddyn
ar ôl un tymor gwlyb bydd y boblogaeth wreiddiol
Ymddengys mai mater 0 gyfarfyddiad siawns yw cyplysu
ymhlith locustiaid; fel arall bydd y rhan fwyaf 0 íocustiaid y
diffeithwch yn tueddu adlamu oddi wrth ei gilydd.
Pan fyddant yn heidio byddant yn newid lliw o bine a choch
felyn llachar
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.