Skip navigation
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
Os nad oedd digon o wyliadwriaeth cynt, mae
Chernobyl wedi sicrhau bod y diwydiant niwclear
dan archwiliad rheolaidd a manwl gan arbenigwyr
yr amgylchedd, rhai swyddogol ac answyddogol.
Mae'n rhaid cyhoeddi'r manylion am bob arllwys-
iad anfwriadol o ymbelydredd, er i'r rhain fod o
fewn y terfynau a ganiateir gan y Ddeddf Amddiffyn
Radiolegol. Ni chafodd y diwydiant cemegol yr un
sylw, er rhai trychinebau enfawr, megis Seveso yn yr
Eidal a Bhopal yn yr India.
Efallai ein bod wedi dod yn rhy gyfarwydd 'r
math yma o ddamwain, a hefyd ag effeithiau diwyd-
iant sydd wedi achosi halogi cyson yn ystod y ganrif
hon. Daeth y pentrefi o amgylch gwaith Monsanto,
fel Acrefair, Cefn Mawr, Rhosymedre a Rhiwabon, i
gynefino ag oglau cyson phenol, a gynhyrchwyd
yno fel defnydd crai ar gyfer gwneud aspirin. Pan
ddeuai'r gwynt o ryw gyfeiriad arbennig, fe
gyrhaeddai'r oglau cyfoglyd mor bell  Rhosllan-
nerchrugog, a mawr fyddai'r cwyno. Eto i'm
cyfeillion o Acrefair 'roedd yn rhan anatod o'u
bywydau. Defnyddiwyd afon Dyfrdwy, bryd hynny,
fel y llwybr naturiol i gael gwared ar y sbwriel
cemegol.
Blas ar y dwr
Blwyddyn neu ddwy yn l canfuwyd blas carbolig
ar y dwr yfed yn ardal Wrecsam. Roedd yn wyth-
nosau cyn i'r cwmni fu'n gyfrifol am yr halogi gael ei
enwi'n gyhoeddus; ni wyddwn eto a oedd y lefelau
yn niweidiol. Pan ddaeth yr achos gerbron, nid
oedd dim o'r protestio cyfarwydd o ochr yr
amgylcheddwyr; dirwy digon tila a gafodd y cwmni.
Pe bai blas phenol ddim mor nodweddiadol, efallai
na fyddai'r arllwysiad, bwriadol, neu anfwriadol,
wedi ei ganfod.
Nid ydym yn cysylltu'r Swistir, fel arfer, gyda
halogiad o unrhyw fath; gwlad yw o fynyddoedd ac
afonydd disglair, gyda'r amgylchedd yn hawlio'r
gofal mwyaf. Eto yma gwelwyd y ddamwain ecol-
egol fwyaf i gyffwrdd ag afon Rhein, traffordd-ddwr
fwyaf Ewrop. Bron yn union wedi i'r afon gael ei
glanhau, fel rhan o'r cylch 20 mlynedd, tywalltwyd
iddi 30 tunnell o wenwyn chwyn, pryfaid a mercwri.
Fel gyda Chernobyl 'roedd cryn oedi cyn sylweddoli
maint y llanastr, a chymerodd ddau ddiwrnod cyn
i'r gwledydd eraill ar lannau'r afon dderbyn
unrhyw wybodaeth. Yr Almaen, wrth gwrs, a
effeithiwyd fwyaf gan y cymysgedd o 34 o gemegau
yn yr afon. Gan nad yw'r Swistir yn aelod o'r
Gymuned Ewropeaidd, nid oes rheidrwydd cyf-
reithiol arnynt i ddilyn y rheolau ynglyn  storio a
symud cemegau gwenwynig a ddeilliodd o drych-
Golygyddol
ineb Seveso. Sandoz yw'r cwmni a achosodd y
ddamwain, trwy i dn ddigwydd yn y stordy. Nid
oedd chwistrellwyr dwr awtomatig na'r taclau can-
fod tn wedi'u gosod yn eu stordai, fel sydd yn
ofynnol yn l rheolau Ewropeaidd.
Mae'n ofynnol hefyd fod llwybr annibynnol i
ddwr cyffredin, a'r gwastraff cemegol sydd dros
ben, ond yng ngwaith Sandoz, ar hyd yr un pibellau
yr aent i'r afon. Tra oedd y gweithwyr yn ymladd y
tn rhedodd 10,000 litr o'r gwenwyn i'r afon, gan
halogi 40 milltir mewn un donfedd. Lladdwyd 250,-
000 o slywod, miloedd o bysgod, a'r rhan fwyaf o'r
planhigion a'r adar fu'n ddibynnol ar yr afon.
Bellach mae'r afon yn gwbl farw am rhyw 200 km o
Basel i lawr i gyfeiriad y mr. Un o'r cemegau oedd
yr asid phosphorodithionig 0, O-diethyl-S-ethyl-S-mercapto
ethyl dithiophosphat, sydd yn ddwywaith mwy gwen-
wynig na potasiwm cyanid, y gwenwyn cryfaf i
ddyn ac anifeiliaid cynt (ID50, sef y dos i ladd hanner
poblogaeth o lygod = 5 mg ar gyfer pwysau o
lKg).
Amserlen y Drychineb
 07.25, 1 Tachwedd, 1986: Tn yn ystordy
SANDOZ IIe 'roedd 1,246 tunnell o gem-
egau, yn bennaf gwenwyn pryfaid.
 Arllwys o leiaf 25 m3 o ddwr ar y ffrwydrad;
dwr halogedig yn rhedeg yn ddireolaeth i
afon Rhein.
 19.30, 2 Tachwedd: Telex cyntaf oddi wrth
yr awdurdodau yn y Swistir i'r gorsafoedd
archwilio ar hyd yr afon.
 3 Tachwedd: Cyfarfod o Gomisiwn
Rhyngwladol afon Rhein yn Colmar, ond cyn-
rychiolydd y Swistir yn methu dweud pa
gemegau a arllwyswyd na sut y digwydd-
odd.
 4 Tachwedd: Rhestr o'r cemegau a oedd yn
y stordy yn cael ei danfon Bonn.
 7 Tachwedd: Gwybodaeth bod ail don o
wenwyn wedi rhedeg i'r afon.
 8 Tachwedd: Y gwenwyn wedi cyrraedd yr
Iseldiroedd erbyn hanner nos.
 12 Tachwedd: Wedi cyrraedd y mr ger
Rotterdam.
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.