Skip navigation

Y gwyddonydd

 - 

Cyf. 28, Rhif 2 Gaeaf 1991

Dafydd Dafis : portread o arweinydd Cymdeithas Edward Llwyd /

Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page
Dafydd Dafis Portread o Arweinydd
Cymdeithas Edward Llwyd
Ar bron bob penwythnos trwy'r flwyddyn fe gynhelir
cyfarfod awyr agored rhywle yng Nghymru gan gymdeithas
wyddonol Gymraeg unigryw. Nid yw'n syndod gweld dros
hanner cant o bobl yn ymgynnull mewn ambell i fan ac y
mae pob argoel fod y cyfarfodydd yn mynd o nerth i nerth
gan dynnu pobl o bob oed. Cymdeithas EdwardLIwyd sydd
yn gyfrifol am y digwyddiadau hyn ac un gwr arbennig iawn,
sef Dafydd Dafis, sy'n gyfrifol am fodolaeth a pharhad y
Gymdeithas lle mae Cymry Cymraeg yn dod at ei gilydd i
fwynhau'r gwmnïaeth ac i ddysgu ac ymhyfrydu ym mhob
agwedd o astudiaethau cefn gwlad.
Bu cyfraniadau Dafydd Dafis i'w genedl yn sylweddol
iawn mewn sawl cyfeiriad ond y llinyn cyswllt yw ei
ddiddordeb byw, ei ofal parhaol a'i gariad tuag at yr
amgylchfyd naturiol yng Nghymru. Wrth siarad ag ef
cewch wybod ar unwaith am gryfder ei gymeriad tawel,
diymhongar ac am ei hiwmor iach. Mae'n dal ac yn gryf o
gorff a dyma atgof efallai o'i hoffter o rygbi a'r dyddiau
gynt pryd yr oedd yn gapten llwyddiannus iawn ar dîm ei
goleg ac ar ôl hynny yn chwarae yn rhengoedd tîm
Cefneithin.
Dechreuodd ymddiddori yn gynnar ym myd natur yn
ystod ei fachgendod yng Nghwmgïedd ger Ystradgynlais.
Ar ôl gwasanaethu yn y Llu Awyr ar ddiwedd yr Ail Ryfel
Byd, aeth i Goleg y Drindod, Caerfyrddin i wneud ei
Dystysgrif Addysg ac yn ddiweddarach dychwelodd yno i
ddilyn cwrs ar Astudiaeth Gwyddor Gwlad. Bu'n athro
Llun Yn yr awyr agored gyda phlant Ysgol Capel Cynfab.
Haf 1975.
mewn nifer o ysgolion gan gynnwys Ysgol Gyfun
Llandrindod, cyn symud fel prifathro i ysgol wledig
Rhandir-mwyn yn Sir Gaerfyrddin nes i'r ysgol honno gau
yn 1969. Yn ymladdwr glew dros ei gornel, dewisodd fyw
yng nghefn gwlad Cymru yn hytrach na mwynhau porfeydd
brasach dros y ffin. Yma yn ei gynefin, ymdrechodd i
gyfoethogi bywydau'r plant ysgol dan ei ofal gan roi iddynt
ddealltwriaeth sensitif o'u hamgylchfyd a llwydda yn
wastad i gyfleu'r ymwybyddiaeth hon i bawb yn ei gwmni.
Wedi ymgartrefu yn Rhandir-mwyn, sefydlodd
Warchodfa Natur i ysgolion yn Allt yr Hwch, coedwig
dderw ym mlaenau dyffryn Tywi. Yma, cafodd y plant gyfle
i astudio byd natur yn y maes gan wneud ymchwiliadau a
sylwadau eu hunain yn hytrach na derbyn gwybodaeth ail
law. Wedyn, oherwydd y bygythiad i elltydd derw a
cheunentydd cul blaenau Tywi, cynefinoedd o ddiddordeb
arbennig oherwydd eu planhigion a'u hanifeiliaid
anghyffredin, gwrthwynebodd yn ffymig gynllun dwr Llyn
Brianne ac fel ysgrifennydd y Pwyllgor Amddiffyn fe
arweiniodd y frwydr yn erbyn y datblygiad. Er iddo golli 'r
dydd y tro hwn a gweld boddi'r cwm, ni pheidiodd ei
ymroddiad at warchod yr amgylchfyd yng Nghymru ac fe
hyrwyddodd y nod hwn ymhob ffordd.
Bu'n gysylltiedig â sawl mudiad yn ymwneud â materion
gwledig dros nifer helaeth o flynyddoedd. Ymysg y
pwysicaf o'r rhai hyn gellir cofnodi iddo fod yn gadeirydd
Cymdeithas Gwenynwyr Cymru, cofnodydd Pwyllgor
Cymru o Gymdeithas Fotaneg Ynysoedd Prydain, un o'r
panel o feirniaid ar gynlluniau i wella'r amgylchfyd (a
wobrwywyd wedyn gan Bwyllgor Tywysog Cymru), aelod
o Bwyllgor Cymru o'r Cyngor Gwarchod Natur, aelod o
Bwyllgor y Barcud, aelod o Bwyllgor Cenedlaethol y
Comisiwn Coedwigaeth, aelod o Gyngor Cymdeithas
Diogelu Cymru Wledig a chadeirydd ar Ymddiriedolaeth
Naturiaethwyr Gorllewin Cymru. Mewn cydnabyddiaeth
o'i gyfraniad i fotaneg fe'i hetholwyd yn Gymrawd o'r
Gymdeithas Linneaidd yn 1968.
Fel addysgwr da y mae wedi lledaenu ei neges a'i
wybodaeth mewn sawl ffordd. Cyfrannodd erthyglau ac
adroddiadau i wahanol gylchgronau fel Yr Athro, Y
Gwyddonydd a Bwletin y Gymdeithas Fotaneg. Bu'n
golofnydd cyson i'w bapurbro rL/oj^To'rcychwyn ac ar
hyn o bryd y mae'n gadeirydd ar bwyllgor y papur. Yn
ychwanegol, cafodd yr amser i drosi pedwar llyfr byd natur
o'r Saesneg ac fe'u cyhoeddwyd yn gyfres, stfLlwybr Natur
gan Wasg Gomer yn 1983-4. Cymer ran mewn nifer o
raglenni sydd yn ymwneud â byd natur ar y radio a'r teledu
ac y mae'n dal yn y tresi fel darlithydd achlysurol ac fel athro
cynorthwyol yn Adran Efrydiau Allanol, Coleg y Brifysgol,
Aberystwyth gan gynnal dosbarthiadau yn ardal ei gartref.
Ond ym marn llawer ei gyfraniad pwysicaf i'w genedl yw
ei orchest fel golygydd Y Naturiaethwr yn sicrhau
Previous page Rotate Left Rotate Right Next page Original Image Large Image Zoom View text PDF
Jump to page

This text was generated automatically from the scanned page and has not been checked. Typical character accuracy is in excess of 99%, but this leaves one error per 100 characters.